Uzroci, Simptomi I Liječenje Bubrežnih Kamenaca

Bubrežni kamenci, koji nastaju kristalizacijom tvari u mokraći unutar bubrega, kada se pomjere ili uđu u mokraćovod, ispoljavaju se oštrim bolom koji se širi u leđa i bokove. Liječenje bubrežnog kamenca razlikuje se ovisno o veličini i položaju kamenca, a također može uzrokovati različite komplikacije.

Šta je Bubrežni Kamenac?

Bubrežni kamenci su tvrde strukture koje nastaju nakupljanjem i kristalizacijom kalcija, soli, mokraćne kiseline, aminokiselina i drugih hemikalija iz mokraće u bubregu. Površina bubrežnih kamenaca može biti neravna, a njihov sastav se razlikuje od osobe do osobe. Bubrežni kamenci su u početku mali, ali nakupljanjem rastu i mogu ispuniti šupljine unutar bubrega. Neki kamenci mogu opstati u bubregu bez izazivanja bilo kakvog problema, dok se drugi pomjeraju prema mokraćovodu i tada počinju izazivati bol. Ako kamenac u bubregu previše naraste ili se zaglavi u mokraćovodu, može doći do opstrukcije i tada je potrebna medicinska intervencija.

Zašto Nastaje Bubrežni Kamenac?

Bubrežni kamenac se može razviti zbog načina ishrane, životnih navika, genetike i smanjenog volumena mokraće. Uzroci bubrežnog kamenca su sljedeći:

• Nizak volumen mokraće: Stalno mokrenje u malim količinama stvara povoljne uvjete za nastanak bubrežnog kamenca. Rad u vrlo vrućim uvjetima ili život u toplim klimatskim područjima, naporne fizičke aktivnosti i nedovoljan unos vode uzrokuju nizak volumen mokraće, a kada je volumen nizak, soli u mokraći se ne mogu otopiti te se nakupljaju i stvaraju kamenac u bubregu. Osobe s niskim volumenom mokraće trebale bi dnevno piti 3 litre vode.
• Način ishrane: Ishrana bogata kalcijem, proteinima i šećerom, ali siromašna voćem i povrćem, povećava rizik od bubrežnog kamenca. Previše životinjskih proteina mijenja nivo kiselosti tijela i mokraće te stvara povoljne uvjete za nastanak kamenca.
• Crijevni problemi: Bubrežni kamenac se može razviti zbog nekih crijevnih problema koji uzrokuju proljev, poput Crohnove bolesti ili ulceroznog kolitisa, ili zbog operacija poput gastričnog bypassa. Osim toga, stalni proljev uzrokuje veliki gubitak tečnosti u tijelu i smanjenje volumena mokraće. Na taj način se povećava rizik od kamenca.
• Gojaznost: Gojaznost može dovesti do stvaranja kamenca mijenjajući nivo kiselosti u mokraći.
• Medicinski problemi: Neki zdravstveni problemi mogu uzrokovati bubrežni kamenac. Abnormalno povećanje paratireoidne žlijezde, koja kontroliše metabolizam kalcija, može uzrokovati povećan nivo kalcija u krvi i mokraći. Ovo stanje može dovesti do nastanka bubrežnih kamenaca. Drugi problem koji uzrokuje nakupljanje kiseline u tijelu, zvan distalna renalna tubularna acidoza, također može povećati rizik od bubrežnih kamenaca koji sadrže kalcijev fosfat. Prisustvo prevelike količine cistina u mokraći (cistinurija) i pretjerano stvaranje oksalata u jetri (primarna hiperoksalurija) također mogu uzrokovati bubrežni kamenac.
• Lijekovi koji se koriste: Neki lijekovi te suplementi kalcija i vitamina C mogu uzrokovati bubrežni kamenac.
• Nasljeđe: Ako je neko u porodici imao problem s bubrežnim kamencem, to se nasljeđem može prenijeti na nove članove porodice.

Koji su Simptomi Bubrežnog Kamenca?

Najčešći simptom bubrežnog kamenca je oštar i bolan osjećaj u leđima i bokovima. Ovaj bol se obično širi prema donjem dijelu stomaka ili preponama, a kod nekih pacijenata može oduzimati dah. Bol obično počinje iznenada i nastavlja se u valovima. Kada kamenac počne izlaziti, bol je talasast, ali kontinuiran. Simptomi bubrežnog kamenca su sljedeći:

• Izražen nagon za mokrenjem
• Učestalije mokrenje ili osjećaj pečenja tokom mokrenja
• Ružičasta ili crvena mokraća zbog prisustva krvi (obično je u mokraći prisutna tako mala količina crvenih krvnih zrnaca da se ne mogu vidjeti golim okom.)
• Mučnina i povraćanje
• Bol na vrhu penisa kod muškaraca

Koje su Vrste Bubrežnog Kamenca?

Bubrežni kamenci se dijele na vrste prema svom sastavu. Poznavanje sastava kamenca doprinosi planiranju procesa liječenja i sprječavanju nastanka novog kamenca. Vrste bubrežnog kamenca su sljedeće:

• Kalcijumski kamenci: Oko 80% bubrežnih kamenaca čine kalcijumski kamenci. Dijele se na dvije vrste: kalcijum oksalat i kalcijum fosfat. Najčešća vrsta bubrežnog kamenca je kalcijum oksalat.
• Kamenci mokraćne kiseline: 5% do 10% bubrežnih kamenaca čine kamenci mokraćne kiseline. Mokraćna kiselina nastaje kao rezultat hemijskih promjena u tijelu, a kako se ne otapa u kiseloj mokraći, nakuplja se u bubregu i stvara kamenac. Razlozi kiselosti mokraće su gojaznost, hronični proljev, dijabetes tipa 2, giht ili ishrana bogata životinjskim proteinima, a siromašna voćem i povrćem.
• Struvitni kamenci: Nisu česti i nastaju usljed hroničnih infekcija mokraćnih puteva. Neke bakterije smanjuju kiselost mokraće i čine je bazičnijom ili alkalnom. Kamenci magnezijum-amonijum-fosfata (struvit) nastaju u alkalnoj mokraći. Struvitni kamenci vrlo brzo rastu i granaju se.
• Cistinski kamenci: Nisu česti. Cistin je aminokiselina koja se nalazi u određenoj hrani i jedan je od gradivnih elemenata proteina. Cistinurija (prekomjerna količina cistina u mokraći) je rijetka, nasljedna metabolička bolest. Cistinski kamenac nastaje kada bubrezi ne mogu apsorbirati cistin iz mokraće. Cistinski kamenci se obično počinju razvijati još u djetinjstvu.

Kako se Dijagnosticira Bubrežni Kamenac?

Bubrežni kamenac može dugo vremena nijemo opstajati u bubregu bez ikakvih simptoma. Bubrežni kamenac koji ne pokazuje simptome može se dijagnosticirati rendgenskim snimanjem. Kada se istovremeno jave krv u mokraći (hematurija) i iznenadni bol u boku, obično se sumnja na bubrežni kamenac. Bubrežni kamenac se može dijagnosticirati analizom krvi u mokraći, rendgenskim snimanjem i CT snimanjem. Lokacija kamenca se može vizualizirati putem dijagnostičkih pretraga, na osnovu čega se planira liječenje. Pošto bubrežni kamenac obično izaziva bol kada počne izlaziti, dijagnoza se najčešće postavlja u hitnoj službi putem CT snimanja i analize mokraće.

Koje su Metode Liječenja Bubrežnog Kamenca?

Liječenje bubrežnog kamenca razlikuje se ovisno o veličini, položaju i vrsti kamenca. Obično se čeka da kamenac sam izađe i ne provodi se nikakva intervencija, ali ako kamenac negativno utiče na funkciju bubrega, može biti potrebna operacija bubrežnog kamenca. Metode liječenja bubrežnog kamenca su sljedeće:

• Lijekovi: Lijekovi koji opuštaju mokraćovod i olakšavaju prolaz mokraće mogu olakšati izlazak kamenca. Tokom izbacivanja kamenca mogu se koristiti i lijekovi protiv mučnine ili analgetici.
• Litotripsija (SWL): Postupak drobljenja kamenca zvučnim talasima. Zvučni talasi se spolja ponovljeno usmjeravaju na kamenac s ciljem da ga razlože na manje dijelove. Kamenac razbijen na male dijelove može se, uz obilan unos tečnosti, prirodnim putem izbaciti mokraćom. SWL ne daje dobre rezultate kod tvrdih kamenaca poput cistinskih, nekih kamenaca kalcijum oksalata i kalcijum fosfata ili vrlo velikih kamenaca. SWL postupak ne zahtijeva hospitalizaciju. Nakon SWL-a, krv u mokraći može biti prisutna nekoliko dana.
• Ureteroskopija (URS): Ureteroskopija (URS) se koristi za liječenje kamenaca u bubregu i mokraćovodu. URS podrazumijeva postupak kod kojeg se vrlo mali teleskop, zvan ureteroskop, postavlja u mjehur, mokraćovod i bubreg. Krute teleskope koriste se za kamence u donjem dijelu mokraćovoda, blizu mjehura. Fleksibilni teleskopi se koriste za liječenje kamenaca u gornjem dijelu mokraćovoda i bubregu. Ureteroskopijom se kamenac može razbiti ili ukloniti. Kamenac se može ukloniti kao cjelina ili u dijelovima nakon drobljenja.
• Perkutana nefrolitotomija (PCNL): Perkutana litotripsija (PCNL) je preferirana metoda liječenja velikih kamenaca u bubregu i izvodi se pod općom anestezijom. Tokom PCNL postupka, na leđima ili boku se pravi rez dovoljno velik da omogući ulazak krutog nefroskopa. Kroz ovaj rez se cijevcom uvodi nefroskop, kamenac se drobi, a dijelovi se usisavaju i uklanjaju.
• Otvorena operacija bubrežnog kamenca: Danas se izvodi vrlo rijetko i primjenjuje se samo ako sve druge metode ne daju rezultat. 

Koje su Komplikacije Bubrežnog Kamenca?

Bubrežni kamenac ponekad može izazvati različite probleme ili komplikacije u tijelu. Komplikacije koje bubrežni kamenac može izazvati su sljedeće:

• Hidronefroza: Uzrokuje vraćanje mokraće u bubreg i oticanje bubrega.
• Pijelonefritis: Može doći do infekcije bubrega uzrokovane kamencem.
• Akutna bubrežna insuficijencija: Predstavlja narušavanje funkcije bubrega i uz ranu dijagnozu je izlječiva.
• Ponavljajuće infekcije mokraćnih puteva (IMP): Infekcije uzrokovane kamencem postaju učestalije.
• Hronična bubrežna bolest: Predstavlja narušavanje funkcije bubrega i napredovanjem dolazi do bubrežne insuficijencije.

Šta Treba Učiniti Kako Bi Se Spriječilo Stvaranje Kamenca u Bubregu?

Najosnovniji i najjednostavniji način sprječavanja nastanka bubrežnog kamenca je obilno unošenje vode. Svaka zdrava osoba bi trebala dnevno popiti najmanje 2 litre vode. Načini sprječavanja nastanka kamenca u bubregu su sljedeći:

• Dnevno treba popiti najmanje 2 litre vode. Ako se bubrežni kamenac učestalo javlja, unos vode ne bi trebao biti ispod 2,5 litre dnevno.
• Treba izbjegavati pretjeran unos soli. Natrij povećava i nivo kalcija i nivo cistina u mokraći.
• Ne treba konzumirati prekomjerne količine životinjskih proteina.
• Namirnice bogate kalcijem ne treba konzumirati prečesto i redovno, ali unos kalcija ne treba ni ograničavati. Namirnice bogate kalcijem su kefir, jogurt, maslac i kravlje mlijeko.
• Namirnice bogate oksalatima, poput cikle, špinata, kikirikija i čokolade, ne treba konzumirati u prekomjernim količinama.
• Ako postoje osnovne bolesti koje uzrokuju nastanak kamenca, poput gihta, hiperparatireoidizma i sl., prvo treba liječiti te bolesti.
• Treba konzumirati dovoljno povrća i voća.
• Lijekovi koje osoba koristi trebaju biti ponovo pregledani pod kontrolom ljekara, a lijekovi koji povećavaju rizik od bubrežnog kamenca trebaju, ako je moguće, biti zamijenjeni alternativama.

Kod Koga se Bubrežni Kamenac Najčešće Javlja?

Bubrežni kamenac se generalno najčešće javlja u dobi između 20 i 50 godina. Faktori rizika za bubrežni kamenac su sljedeći:

• Osobe koje piju malo vode
• Osobe s porodičnom historijom bubrežnog kamenca
• Osobe koje konzumiraju hranu bogatu solju i životinjskim proteinima
• Osobe koje konzumiraju namirnice bogate oksalatima
• Osobe s određenim zdravstvenim problemima (hiperparatireoidizam, giht, neke crijevne bolesti, genetski poremećaji poput cistinurije)

Često Postavljana Pitanja o Bubrežnom Kamencu

Koji je Najlakši Način za Izbacivanje Bubrežnog Kamenca?

Najlakši način za izbacivanje bubrežnog kamenca je obilno konzumiranje vode tokom dana. Na ovaj način se očekuje da kamenac sam izađe. Veličina, oblik i lokacija kamenca utiču na vjerovatnoću njegovog spontanog izlaska.

Da li se Bubrežni Kamenac Vidi na Ultrazvuku?

Da, bubrežni kamenac se može vidjeti na ultrazvuku. Posebno ako postoji proširenje bubrega, dijagnoza bubrežnog kamenca se lako može postaviti ultrazvukom. Međutim, ultrazvuk možda neće otkriti male kamence, posebno one u donjem dijelu mokraćovoda, ili vrlo sitne kamence, pa se u tom slučaju može preferirati CT.

Koliko Često Nastaje Bubrežni Kamenac?

Osobe koje su već jednom izbacile kamenac imaju veliku vjerovatnoću ponovnog nastanka bubrežnog kamenca u narednih 5 do 10 godina, ali učestalost nastanka kamenca varira ovisno o načinu ishrane i životnom stilu.

Kojem Ljekaru se Obratiti za Bubrežni Kamenac?

Bol od bubrežnog kamenca obično postaje nepodnošljiv kada kamenac počne izlaziti, zbog čega se u takvim slučajevima prvo obraća hitnoj službi, ali za bubrežni kamenac koji ne izaziva bol treba se obratiti odjelu urologije.

Kada Počinje Bol od Bubrežnog Kamenca?

Bol od bubrežnog kamenca obično počinje kada se kamenac počne pomjerati unutar bubrega ili kada upadne u mokraćovod, dok mali kamenci koji miruju obično ne izazivaju bol.

Kako Znamo da je Kamenac Upao u Kanal?

Kada kamenac iz bubrega upadne u mokraćovod (kanal), javlja se iznenadan, jak i talasast bol u leđima ili boku. Bol se može širiti prema preponama i genitalnoj regiji, u mokraći se može pojaviti krv, a tokom mokrenja se može osjetiti pečenje.

Gdje se Širi Bol Prilikom Izbacivanja Kamenca?

Bol prilikom izbacivanja kamenca počinje sa strane leđa (u bokovima) i može se širiti prema preponama, donjem dijelu stomaka ili genitalnoj regiji.

Šta Pomaže Kod Bola Prilikom Izbacivanja Kamenca?

Za bol prilikom izbacivanja kamenca prvo se mogu koristiti nesteroidni antiinflamatorni lijekovi (NSAIL), a po potrebi kratkotrajna upotreba opioida, mišićni relaksanti ili lijekovi koji opuštaju mišiće mokraćovoda. Obilan unos tečnosti pomaže kamencu da napreduje.

Kojom se Pretragom Otkriva Bubrežni Kamenac?

Bubrežni kamenac se otkriva analizom mokraće i rendgenskim snimanjem. Prisustvo krvi u mokraći je tipičan nalaz prilikom izbacivanja kamenca. Osim toga, po potrebi, CT i ultrazvuk također omogućavaju otkrivanje bubrežnog kamenca.

Koliko Traje Operacija Bubrežnog Kamenca?

Jednostavni ureteroskopski zahvati obično traju između 30 i 90 minuta. Perkutana nefrolitotomija (PCNL) može trajati od 1 do 3 sata. SWL (litotripsija) se obično završava u roku od 30 do 60 minuta.

Da li Voda s Limunom Pomaže Kod Bubrežnog Kamenca?

Voda s limunom ili svježi limunov sok, povećavajući nivo citrata u mokraći, mogu spriječiti stvaranje nekih vrsta bubrežnih kamenaca (posebno kalcijumskih kamenaca).

Da li Jabukov Ocat Pomaže Kod Bubrežnog Kamenca?

Ne postoje konkretni dokazi da jabukov ocat otapa bubrežne kamence. 

Za Koliko Dana Izlazi Kamenac Koji je Upao u Kanal?

Vrijeme potrebno da kamenac, nakon što upadne u mokraćovod (kanal), bude izbačen mokraćom razlikuje se ovisno o veličini, obliku, položaju kamenca i anatomskim karakteristikama pacijenta. Mali bubrežni kamenci (manji od 5 mm) obično mogu sami izaći u roku od nekoliko sedmica. Bubrežni kamenci veći od 6 mm ili od 10 mm i više imaju manju vjerovatnoću spontanog izlaska i mogu zahtijevati medicinsku intervenciju.

Da li se Bubrežni Kamenac Vidi u Mokraći?

Ako je kamenac izbačen, to se može primijetiti u mokraći, ali kamenac ne mora izaći kao cjelina i može biti u obliku pijeska; u tom slučaju nije moguće vidjeti ga golim okom. 

Da li je Bubrežni Kamenac Nasljedan?

Postojanje bubrežnog kamenca u porodičnoj historiji predstavlja faktor rizika za bubrežni kamenac, odnosno zbog genetske predispozicije bubrežni kamenac se može javiti i kod novih članova porodice.