Šta Su Polno Prenosive Bolesti?

Polno prenosive bolesti su infekcije uzrokovane bakterijama, virusima ili parazitima koje se prenose s osobe na osobu, prije svega putem vaginalnog, analnog ili oralnog seksualnog kontakta. Ove infekcije se ne prenose samo vaginalnim odnosom, već i analnim odnosom, oralnim seksom, a u nekim slučajevima i putem zaražene krvi. Zahvaljujući ranoj dijagnozi i pravilnom liječenju, veliki broj polno prenosivih bolesti može se uspješno kontrolisati. 

Koji su uzroci polno prenosivih bolesti?

Osnovni uzrok pojave polno prenosivih bolesti jeste ulazak patogenih mikroorganizama u organizam. Faktori koji doprinose nastanku bolesti i povećavaju rizik od prenosa su sljedeći:

• Bakterijski uzročnici: Bakterije koje uzrokuju infekcije kao što su hlamidija, gonoreja i sifilis.
• Virusni uzročnici: Humani papiloma virus (HPV), virus humane imunodeficijencije (HIV), virus herpes simpleksa (HSV) i virusi hepatitisa B/C.
• Parazitski i gljivični uzročnici: Protozoe kao što je Trichomonas, te parazitski organizmi koji narušavaju mikrobiotu genitalne regije.
• Nezaštićeni seksualni odnos: Nekorištenje barijernih metoda zaštite (kondom i sl.).
• Više seksualnih partnera: Nezaštićeni kontakt sa više partnera.

Koji su simptomi polno prenosivih bolesti?

Polno prenosive bolesti su klinička stanja koja nastaju prenosom patogenih mikroorganizama sa zaražene osobe na zdravu osobu putem nezaštićenog seksualnog kontakta. Ovi mikroorganizmi se najčešće prenose putem krvi, sjemene tečnosti, vaginalnih sekreta i drugih tjelesnih izlučevina. Nažalost, mnoge polno prenosive infekcije mogu se razvijati dugo vremena bez ikakvih simptoma. Najčešći simptomi su sljedeći:

• Rane, bradavice ili plikovi u genitalnoj regiji, ustima ili oko anusa
• Osjećaj peckanja, bola ili poteškoća prilikom mokrenja
• Neobičan, neprijatnog mirisa ili promijenjene boje iscjedak iz genitalnih organa
• Bol u donjem dijelu abdomena ili preponama
• Bol tokom ili nakon seksualnog odnosa
• Izraženo svrbljenje, crvenilo i iritacija u genitalnoj regiji
• Neobjašnjiva povišena temperatura, slabost i oticanje limfnih čvorova

Koje su polno prenosive bolesti?

Postoji mnogo različitih infekcija koje se mogu prenijeti seksualnim kontaktom. Najčešće bolesti su:

Hlamidija (Chlamydia trachomatis)

Jedna od najčešćih bakterijskih infekcija. Obično ne uzrokuje izražene simptome, ali ako se ne liječi, može dovesti do upalne bolesti male karlice (PID) i poremećaja reproduktivne funkcije.

Gonoreja

Infekcija uzrokovana bakterijom Neisseria gonorrhoeae. Može zahvatiti mokraćne puteve, cerviks i rektum. Iscjedak i osjećaj peckanja prilikom mokrenja su najtipičniji simptomi.

HPV (Humani papiloma virus)

Veoma čest virus koji može uzrokovati genitalne bradavice i različite displazije tkiva, među kojima je najznačajniji rak grlića materice (cerviksa). Riječ je o jednom od važnih virusnih uzročnika protiv kojeg se može postići zaštita vakcinacijom.

HSV (Virus herpes simpleksa / Genitalni herpes)

Hronična virusna infekcija koja se manifestuje ponavljajućim, bolnim plikovima ispunjenim tečnošću u genitalnoj regiji.

Sifilis 

Sistemska bolest uzrokovana bakterijom Treponema pallidum, koja se razvija kroz faze. U prvoj fazi počinje bezbolnim ranama, a ako se ne liječi, može zahvatiti unutrašnje organe.

HIV 

Virus koji napada imunološki sistem i slabi ćelijsku odbranu organizma. Zahvaljujući savremenim antivirusnim terapijama danas je moguće suprimirati nivo virusa, čime osobe mogu voditi zdrav život.

Ko čini rizične grupe za polno prenosive bolesti?

Način prenosa, simptomi i liječenje razlikuju se za svaku infekciju. Neke grupe pacijenata su podložnije polno prenosivim bolestima. Rizične grupe obično uključuju:

• Osobe koje imaju nezaštićene seksualne odnose
• Osobe koje imaju više seksualnih partnera
• Osobe čiji partner ima više seksualnih partnera
• Osobe koje su ranije imale polno prenosivu bolest
• Osobe koje se ne podvrgavaju redovnim skrining pregledima
• Osobe sa slabim imunološkim sistemom
• Osobe koje dijele igle za injekcije

Kako se dijagnostikuju polno prenosive bolesti? 

Dijagnoza polno prenosivih bolesti postavlja se na osnovu procjene specijaliste, u slučaju sumnje ili prilikom rutinskih skrining pregleda. Rana dijagnoza je od ključne važnosti za sprečavanje progresije infekcije i prenosa na partnere. Tokom dijagnostičkog procesa mogu se zahtijevati bris i kultura, analiza urina, analiza krvi, PCR i molekularni testovi. 

Kako se liječe polno prenosive bolesti?

Liječenje polno prenosivih bolesti, kao što su sifilis, HSV, gonoreja i HIV, planira se individualno u zavisnosti od vrste mikroorganizma koji je uzrokovao bolest. Osnovni cilj liječenja je eliminisati patogen iz organizma ili suprimirati virusno opterećenje kako bi se simptomi kontrolisali. U bakterijskim i parazitskim infekcijama koriste se odgovarajući antibiotici ili antiparazitski lijekovi propisani od strane liječnika. Istovremeno liječenje partnera tokom terapije je neophodno kako bi se spriječilo ponovno javljanje bolesti. 

Je li moguće zaštititi se od polno prenosivih bolesti?

Za zaštitu od polno prenosivih bolesti potrebno je preduzeti preventivne mjere kako u ličnom, tako i u seksualnom životu. Stvari na koje treba obratiti pažnju u fazi zaštite su: 

• Redovno i pravilno korištenje barijernih metoda zaštite (prezervativ/kondom) tokom seksualnog odnosa
• Vakcinacija protiv infekcija za koje postoje zaštitne vakcine, kao što su HPV i Hepatitis B
• Ograničavanje broja seksualnih partnera i davanje prednosti obostrano monogamnim odnosima
• Redovne zdravstvene kontrole i rutinski skrining testovi na polno prenosive bolesti
• Obraćanje specijalisti bez odgađanja u slučaju sumnjivog kontakta
• Izbjegavanje zajedničke upotrebe predmeta lične njege (žilet, makazice za nokte i sl.) i korištenja nesterilnih igala za injekcije

Koje odjeljenje se bavi polno prenosivim bolestima?

U slučaju sumnje na polno prenosivu bolest, žene se trebaju obratiti Odjeljenju za ginekologiju i akušerstvo, a muškarci Odjeljenju za urologiju. Odjeljenje za infektivne bolesti i kliničku mikrobiologiju također vrši procjenu polno prenosivih bolesti. 

Često postavljana pitanja o polno prenosivim bolestima

Mogu li polno prenosive bolesti napredovati bez simptoma?

Da, mnoge infekcije, kao što su hlamidija, HPV i HIV, mogu dugo vremena biti prisutne u organizmu bez ikakvih simptoma i i dalje se mogu prenositi.

Štiti li kondom od svih polno prenosivih bolesti?

Kondom značajno smanjuje rizik od prenosa, ali rizik od prenosa putem rana ili bradavica (kao kod HPV-a ili herpesa) na nepokrivenim dijelovima kože nije potpuno eliminisan.

Otkrivaju li se polno prenosive bolesti analizom krvi?

Infekcije kao što su sifilis, HIV, Hepatitis B i C otkrivaju se analizom krvi, dok se stanja kao hlamidija i gonoreja obično otkrivaju testovima urina i brisa.

Prolaze li polno prenosive bolesti same od sebe?

Velika većina bakterijskih i virusnih infekcija ne prolazi sama od sebe i zahtijeva medicinsku intervenciju. Neliječeni slučajevi mogu dovesti do ozbiljnih zdravstvenih problema.

Ako je infekcija prisutna kod jednog partnera, treba li se i drugi partner liječiti?

Da, kako bi se prekinuo krug ponovnog zaražavanja, preporučuje se da oba partnera istovremeno prođu pregled i liječenje, čak i ako nemaju simptome.

Mogu li se polno prenosive bolesti prenijeti putem toaleta?

Budući da većina patogena koji uzrokuju ove bolesti ne može dugo opstati izvan tijela, rizik od prenosa putem predmeta kao što su toaletna sjedalica, peškiri ili escajg je izuzetno nizak, praktično nepostojeći.