Šta Je Menstrualni Bol (Dismenoreja)? Šta Pomaže Kod Menstrualnih Bolova?

Menstrualni bol (dismenoreja) su grčevite boli koje se javljaju kao posljedica kontrakcija mišića materice tokom menstrualnog ciklusa. Velika većina žena se susreće s ovim bolom, a u nekim slučajevima bolovi negativno utiču na svakodnevni život.

Menstrualni bol se može javiti kao primarna (bez postojanja neke druge bolesti u pozadini) ili sekundarna (uzrokovana stanjima kao što su endometrioza, fibromi) dismenoreja. Za smanjenje intenziteta bola postoje razne metode, od analgetika do medicinskih intervencija.

Šta je Menstrualni Bol (Dismenoreja)?

Menstrualni bol, u medicini poznat kao dismenoreja, su grčevite boli koje se javljaju uslijed kontrakcije mišića materice tokom menstruacije. Menstrualni bolovi koji se obično osjećaju u donjem dijelu abdomena, kod nekih žena se mogu širiti i u leđa, prepone ili noge. 

Dismenoreja je posebno česta među ženama u reproduktivnoj dobi. Ovaj bol, koji počinje neposredno pred menstrualno krvarenje, može biti blag, umjeren ili izražen. Najintenzivniji je u prvih 1-2 dana, a zatim se smanjuje ili potpuno prestaje. 

Iako se menstrualni bol smatra normalnom pojavom, u nekim slučajevima u pozadini se mogu krити i drugi zdravstveni problemi. Zbog toga treba pažljivo pratiti intenzitet i trajanje bola, te se, ako je potrebno, obratiti ginekologu.

Šta Uzrokuje Menstrualni Bol (Dismenoreju)?

Osnovni razlog menstrualnog bola je to što materica, tokom svakog menstrualnog ciklusa, odbacuje svoj unutrašnji sloj, odnosno endometrijum. Materica se kontrahuje pokušavajući odbaciti ovaj unutrašnji sloj. Ove kontrakcije uzrokuje hemijska supstanca nazvana prostaglandin. 

Prostaglandini se počinju proizvoditi posebno u periodu bliskom menstruaciji. Njihova osnovna funkcija je da omoguće kontrakciju mišića materice, odnosno da pomognu materici da odbaci svoj unutrašnji sloj. 

Međutim, kada nivo prostaglandina poraste više nego što je potrebno, kontrakcije materice postaju znatno jače. Ove jake kontrakcije smanjuju protok krvi ka materici, što u mišićnom tkivu uzrokuje ishemiju (nedovoljnu opskrbu tkiva kiseonikom). Ovo stanje uzrokuje intenzivniji osjećaj bola. Iako se intenzitet bola razlikuje od osobe do osobe, prekomjerna proizvodnja prostaglandina jedan je od najvažnijih fizioloških uzroka dismenoreje.

Dismenoreja se ocjenjuje u dvije glavne grupe: primarna dismenoreja i sekundarna dismenoreja. Uzroci i mehanizmi nastanka ova dva tipa razlikuju se.

Uzroci Primarne Dismenoreje

Primarna dismenoreja je menstrualni bol koji se javlja bez postojanja bilo koje ginekološke bolesti u pozadini. Osnovni uzrok ovog tipa bola je povećan nivo prostaglandina. Javlja se posebno kod osoba mlađih od 20 godina i može se pojaviti zbog faktora rizika kao što su rana pojava prve menstruacije, dugotrajni menstrualni ciklusi, prisustvo sličnih tegoba u porodici, pušenje i niska tjelesna težina.

Uzroci Sekundarne Dismenoreje

Sekundarna dismenoreja je menstrualni bol koji se obično javlja nakon 30-35. godine života, a nastaje kao posljedica neke ginekološke bolesti u pozadini. U tom slučaju bol se ne javlja samo tokom menstruacije, već može trajati i prije ili nakon nje, a osjeća se otpornije, dublje i lokalizovano. Glavna stanja koja mogu uzrokovati sekundarnu dismenoreju su:

• Endometrioza: Nastaje zbog toga što se tkiva koja pripadaju unutrašnjem sloju materice nalaze izvan materice. Ova tkiva uzrokuju jake bolove.
• Adenomioza: Predstavlja premještanje tkiva unutrašnjeg sloja materice u mišićni sloj materice. Može uzrokovati intenzivniji bol tokom kontrakcija.
• Fibromi materice: Fibromi lokalizovani posebno blizu unutrašnjeg zida materice mogu povećati bol tokom kontrakcija u periodu menstruacije.
• Polipi materice: Mogu otežati protok menstrualne krvi i pokrenuti bol.
• Korištenje intrauterinog uređaja (spirale): Neke spirale mogu pokrenuti dismenoreju ili povećati intenzitet postojećeg bola.
• Suženje grlića materice (cerviksa): Ako je grlić materice uži od normalnog, to otežava odliv menstrualne krvi iz materice, stvarajući pritisak unutra, što pojačava bol.
• Tumori materice: Maligni tumori materice ili grlića materice mogu uzrokovati poremećaje menstrualnog ciklusa i jake bolove.
• Poremećaji anatomskog položaja materice: Posebno u slučajevima kada je materica pretjerano okrenuta unazad (retroverzija), materica se može više naprezati nego normalno tokom pražnjenja menstrualne krvi. Ovo stanje može uzrokovati povećanje bola tokom menstruacije.
• Inflamatorne bolesti materice i susjednih organa: Priraslice nastale kao posljedica preboljelih infekcija mogu ograničiti pokretljivost pelvičnih organa i uzrokovati jake bolove tokom menstruacije.
• Pelvična inflamatorna bolest (PID): Inflamatorno stanje koje može nastati nakon polno prenosivih bolesti ili intrauterinih intervencija, a koje zahvata matericu, jajovode i jajnike. Kada postane hronična, može uzrokovati intenzivne pelvične bolove.

Ostali faktori koji mogu utjecati na intenzitet menstrualnog bola su:

• Stres i psihička napetost
• Poremećaji spavanja
• Nedostatak fizičke aktivnosti
• Navike u ishrani
• Hormonalne neravnoteže

Koji Su Simptomi Menstrualnog Bola (Dismenoreje)?

Simptomi menstrualnog bola nisu ograničeni samo na bol koji se osjeća u donjem dijelu abdomena. Postoji mnogo simptoma koji prate bol, a ovi simptomi variraju od osobe do osobe. Dok neke žene osjećaju blagu nelagodu, druge mogu imati toliko jak bol da ne mogu obavljati svakodnevne aktivnosti. Najčešći simptomi su:

• Grčevit bol u donjem dijelu abdomena
• Bol u leđima, nogama i preponama
• Mučnina i povraćanje
• Dijareja ili zatvor
• Glavobolja i vrtoglavica
• Slabost i umor
• Psihičke promjene, emocionalne fluktuacije (nervoza, anksioznost, napetost, depresivno raspoloženje)
• Osjećaj nesvjestice ili omaglica
• Poremećaji spavanja

Ako su menstrualni bolovi znatno jači nego što je normalno, dugotrajni i sve intenzivniji iz mjeseca u mjesec, ako ne reagiraju na analgetike ili se nastavljaju i van menstrualnog perioda, obavezno se treba obratiti specijalisti. Ovo stanje može biti pokazatelj neke druge ginekološke bolesti u pozadini.

Kako se Postavlja Dijagnoza Bolne Menstruacije (Dismenoreje)?

Dijagnoza bolne menstruacije (dismenoreje) obično počinje detaljnom medicinskom anamnezom i fizičkim pregledom. Da bi se utvrdilo da li je uzrok bola primaran ili sekundaran, mogu biti potrebne procjene kao pelvična ultrasonografija (USG) i Magnetna rezonanca (MR), kao i laboratorijski testovi. Ako se ne može postaviti jasna dijagnoza a bol se nastavlja intenzivno, može se izvesti dijagnostička laparoskopija.

Šta Pomaže Kod Menstrualnih Bolova?

Postoje mnoge metode koje se mogu primijeniti kod kuće i koje pomažu kod menstrualnih bolova. Stavljanje termofora na donji dio abdomena, uzimanje tople kupke, blaga fizička aktivnost i šetnja su neke od njih. Glavne preporuke koje pomažu kod menstrualnih bolova su:

• Staviti termofor, jastučić za zagrijavanje ili topao peškir na donji dio abdomena
• Uzeti toplu kupku
• Prakticirati laganu šetnju, jogu ili vježbe istezanja
• Piti čaj od kamilice, đumbira, komorača, mente, lipe ili cimeta
• Konzumirati hranu koja sadrži magnezijum, vitamin B i omega-3 masne kiseline
• Upravljati stresom putem meditacije, vježbi disanja i tehnika mindfulness-a
• Održavati redovan raspored spavanja
• Konzumirati voće i povrće bogato antioksidansima

Kako se Liječi Menstrualni Bol (Dismenoreja)?

Liječenje dismenoreje planira se prema intenzitetu bola, trajanju, ličnoj zdravstvenoj anamnezi i mogućim uzrocima u pozadini. Liječenje provode specijalisti ginekologije i akušerstva, a planira se uz razlikovanje primarne i sekundarne dismenoreje. 

Ako ne postoji druga bolest koja uzrokuje bol, obično se primjenjuju promjene životnog stila i medikamentozna terapija. Međutim, kod sekundarne dismenoreje, prioritet je liječenje osnovne bolesti u pozadini.

Redovna fizička aktivnost, zdrava ishrana, prestanak pušenja, regulacija spavanja i upravljanje stresom su promjene koje se mogu tražiti u okviru promjena životnog stila. Medikamentozna terapija se oblikuje oko nesteroidnih antiinflamatornih lijekova (NSAIL), paracetamola i antispazmodičkih lijekova. 

Mogu se primijeniti hormonalne metode liječenja kao što su kontracepcijske pilule, hormonska spirala (IUD), potkožni implantati. Ovo posebno može donijeti dvostruku korist kod primarne dismenoreje i kod osoba koje istovremeno žele i kontracepciju.

Kod sekundarne dismenoreje, bol je obično uzrokovan strukturnim poremećajem kao što su endometrioza, fibrom, adenomioza. U liječenju endometrioze mogu biti potrebni lijekovi za supresiju hormona, metode kontracepcije ili hirurška intervencija. U slučaju postojanja fibroma ili polipa, ovisno o veličini i simptomima, može se planirati hirurško odstranjivanje. Kod pelvične inflamatorne bolesti (PID) može se primijeniti antibiotska terapija.

Koji se Lijekovi Koriste u Liječenju Menstrualnog Bola (Dismenoreje) i Koje su Njihove Nuspojave?

Lijekovi koji se koriste u liječenju menstrualnog bola (dismenoreje) biraju se prema uzroku i intenzitetu bola. Nuspojave se mogu razlikovati zavisno od godina i trenutnog zdravstvenog stanja osobe. Grupe lijekova koje se najčešće koriste su:

Nesteroidni Antiinflamatorni Lijekovi (NSAIL)

Ovo je grupa lijekova koja se najčešće koristi u liječenju primarne dismenoreje. Smanjuju bol suprimirajući proizvodnju prostaglandina. Mogu uzrokovati mučninu i probavne tegobe. Rijetko mogu uzrokovati poremećaj funkcije bubrega.

Paracetamol

Iako ne suprimira proizvodnju prostaglandina, može se preferirati zbog svog analgetskog i antipiretskog djelovanja. Obično se koristi samostalno ili u kombinaciji sa NSAIL kod blagih menstrualnih bolova. Nema izraženih nuspojava.

Antispazmodički Lijekovi

Omogućavaju opuštanje mišića materice. Mogu se koristiti samostalno ili u kombinaciji sa NSAIL. Mogu imati nuspojave kao suha usta i mučnina.

Kontracepcijske Pilule (Oralni Kontraceptivi)

Suprimirajući ovulaciju, smanjuju debljinu endometrijuma i proizvodnju prostaglandina. Reguliraju menstrualni ciklus i smanjuju krvarenje. Mogu se javiti nuspojave kao mučnina, glavobolja, osjetljivost grudi i promjene raspoloženja. 

Medikamentozna terapija se oblikuje prema potrebama pacijentice i obavezno se mora započeti pod kontrolom liječnika.

Često Postavljana Pitanja o Menstrualnom Bolu (Dismenoreji)

Kada se Treba Obratiti Liječniku Zbog Menstrualnog Bola?

Ako menstrualni bol ozbiljno utiče na svakodnevni život, ako se bol iz mjeseca u mjesec pojačava, ako ne reagira na analgetike ili se nastavlja i van menstrualnog perioda, treba se obratiti ginekologu.

Ko je u Riziku od Jačeg Menstrualnog Bola?

• Mlade žene mlađe od 20 godina
• Osobe kod kojih je menstruacija počela u ranoj dobi
• Osobe koje imaju porodičnu anamnezu jakih menstrualnih bolova
• Osobe s nepravilnim menstrualnim ciklusom
• Pušačice
• Osobe s niskim indeksom tjelesne mase

U ovim grupama primarna dismenoreja se može javiti češće i u težem obliku.

U Kojem Položaju se Smanjuje Menstrualni Bol?

Fetalni položaj (ležanje na boku sa privučenim koljenima ka abdomenu) obično smanjuje bol jer opušta mišiće materice. Također, stavljanje jastuka pod koljena tokom ležanja na leđima može olakšati bol smanjenjem pritiska u donjem dijelu abdomena.

Zašto se Javlja Bol u Desnoj Preponi Tokom Menstruacije?

Bol u desnoj preponi može biti uzrokovan ovarijalnim cistama, endometriozom, apendicitisom ili bolom uslijed ovulacije. Kod jednostranog, jakog bola u preponi koji traje i van menstrualnog perioda, neophodna je ginekološka procjena.

Zašto se Menstrualni Bolovi Pojačavaju Nakon Udaje?

Kod nekih žena, nakon stupanja u brak i početka seksualnih odnosa, mogu se javiti promjene u strukturi materice. Također, stres, hormonalne fluktuacije i prethodno neprimijećena stanja kao endometrioza mogu uzrokovati pojačanje bola.

Da li Čokolada Pomaže Kod Menstrualnog Bola?

Crna čokolada, zahvaljujući sadržaju magnezijuma i efektima povećanja serotonina, može poboljšati raspoloženje tokom menstrualnog perioda i doprinijeti opuštanju mišića. 

Da li se Mogu Piti Analgetici Tokom Menstruacije?

Da, posebno su nesteroidni antiinflamatorni lijekovi (NSAIL) efikasni kod menstrualnog bola.

Koje Voće Pomaže Kod Menstrualnog Bola?

Banana, zahvaljujući sadržaju magnezijuma i kalijuma, opušta mišiće. Trešnja je prirodni analgetik, a ananas, zahvaljujući enzimu bromelainu, ima antiinflamatorno djelovanje.

Zašto Dolazi do Dijareje Tokom Menstruacije?

Povećanje hormona prostaglandina tokom menstruacije stimuliše ne samo matericu, već i crijeva. Ovo stanje može ubrzati kretanje crijeva i uzrokovati dijareju.

Šta se Ne Smije Jesti Tokom Menstruacije?

Prekomjerno slana i masna hrana, kofein, prerađena hrana i gazirana pića mogu uzrokovati nadutost i uznemiriti probavni sistem. 

Kako Znamo da se Menstruacija Približava?

Simptomi kao osjetljivost grudi, emocionalne fluktuacije, pojava akni na koži, umor, želja za slatkišima i osjećaj nadutosti u abdomenu su znakovi predmenstrualnog sindroma (PMS). 

Koliko Dana Prije Počinju Predmenstrualni Simptomi?

Predmenstrualni simptomi (PMS) se obično javljaju 5-7 dana prije početka menstruacije.

Da li Termofor Povećava Menstrualno Krvarenje?

Toplinska primjena smanjuje bol opuštanjem mišića materice, ali ne povećava značajno menstrualno krvarenje.

Šta Najbrže Otklanja Menstrualni Bol?

Uzimanje NSAIL analgetika, primjena termofora i pijenje biljnog čaja odmah daju najbrže i najefikasnije rezultate.