Šta Je PCT (Prokalcitonin)? Povišen I Snižen PCT

PCT (Prokalcitonin) je kritični biomarker koji se koristi u dijagnostici, praćenju i upravljanju liječenjem ozbiljnih bakterijskih infekcija i sistemskih inflamatornih stanja kao što je sepsa. Ovaj protein, koji se u normalnim uvjetima u vrlo malim količinama proizvodi u C ćelijama štitne žlijezde kao prekursor hormona kalcitonina, u prisustvu bakterijskog stimulusa se obilno sintetiše u skoro svim organima tijela, prije svega u jetri, plućima i mišićnom tkivu, te se izlučuje u krv.

Nivoi prokalcitonina, koji se mjere analizom krvi u kliničkoj laboratoriji, pomažu liječnicima u određivanju težine i izvora infekcije. Ovaj test, koji ima visoku pouzdanost posebno u razlikovanju da li je infekcija bakterijska ili virusna, smatra se funkcionalnim laboratorijskim parametrom u sprječavanju nepotrebne upotrebe antibiotika i u praćenju pacijenata u jedinicama intenzivne njege.

Šta je PCT test?

PCT test je imunometrijska laboratorijska analiza koja mjeri količinu proteina prokalcitonina u krvi. Ovaj test, koji je pokazatelj reakcije akutne faze, često se primjenjuje posebno u hitnim službama i jedinicama intenzivne njege radi brze procjene stanja kritičnih pacijenata.

Nakon početka sistemske bakterijske infekcije u organizmu, nivoi PCT-a počinju rasti u prvih 2-4 sata i dostižu vrhunac u roku od približno 12 do 24 sata. Ova sposobnost brze reakcije omogućava liječnicima da bez gubljenja vremena primijene ispravan protokol liječenja pacijenta. Kod virusnih infekcija ili lokaliziranih (regionalnih) blagih infekcija, nivoi prokalcitonina obično ostaju u normalnim granicama ili pokazuju vrlo blagi porast.

Koja treba da bude normalna vrijednost PCT-a?

Nivoi prokalcitonina u krvnoj plazmi zdrave osobe kreću se na dosta niskim nivoima. Referentni opsezi PCT (Prokalcitonin) testa su sljedeći:

• Ispod 0.05 ng/mL: Vrijednost koja se smatra normalnom i zdravom; ukazuje da u organizmu nema sistemske infekcije.
• Između 0.05-0.5 ng/mL: Postoji mogućnost lokalne bakterijske infekcije, rizik od sistemske infekcije je nizak.
• Između 0.5-2.0 ng/mL: Postoji visoka mogućnost sistemske infekcije (sepse), pacijenta je potrebno pažljivo pratiti.
• Između 2.0-10.0 ng/mL: Ukazuje na tešku sepsu; rizik od oštećenja organa je visok.
• 10.0 ng/mL i više: Ukazuje na uznapredovalu tešku sepsu ili septički šok, zahtijeva hitnu intervenciju.

Šta je povišen PCT?

Povišen PCT je stanje u kojem koncentracija prokalcitonina u krvi prelazi referentnu vrijednost od 0.05 ng/mL. Ovo stanje potvrđuje da imunološki sistem daje široku inflamatornu reakciju na ozbiljnu bakterijsku prijetnju.

Održavanje visokog nivoa prokalcitonina simbolizira da infekcija nije stavljena pod kontrolu ili da se nastavlja širiti u organizmu. Cilj je da se tokom liječenja vrijednosti PCT-a postepeno smanjuju; ostajanje vrijednosti visokim ili tendencija porasta može ukazivati na potrebu promjene primijenjene strategije liječenja.

Koji su uzroci povišenog PCT-a?

Primarni faktor koji uzrokuje povećanje nivoa prokalcitonina u krvi su sistemske bakterijske infekcije. Uzroci povišenog PCT (Prokalcitonin) su sljedeći:

• Sepsa i septički šok: Ulazak bakterija u krv i njihovo širenje po cijelom tijelu, dovodeći do zatajenja organa.
• Bakterijska pneumonija: Teška bakterijska upala plućnog tkiva (pneumonija).
• Meningitis: Bakterijska infekcija moždanih i kičmenih moždina.
• Teške traume i opekotine: Sistemska inflamacija koju u organizmu stvara opsežno oštećenje tkiva, čak i bez infekcije.
• Velike hirurške operacije: Privremeni porasti tokom prvih nekoliko dana nakon operacije usljed traume tkiva.
• Zatajenje više organa: Stanja metaboličkog stresa koja se razvijaju usljed poremećaja funkcija organizma.

Koji su simptomi povišenog PCT-a?

Kako povišen prokalcitonin nije direktno oboljenje, već posljedica osnovne infekcije, simptomi se razlikuju u zavisnosti od težine infekcije. Simptomi povišenog PCT (Prokalcitonin) su sljedeći:

• Visoka temperatura ili, obrnuto, tjelesna temperatura znatno ispod normalne (hipotermija)
• Snažno drhtanje i osjećaj hladnoće
• Pretjerano znojenje i hladna, vlažna koža
• Ubrzan rad srca iznad normalnog (tahikardija)
• Ubrzano, površno ili disanje uz otežano dahtanje
• Zamućenost svijesti, konfuzija, sklonost pospanosti ili malaksalost
• Izraženo sniženje krvnog pritiska (tenzije)

Šta je snižen PCT?

Snižen PCT je stanje u kojem je količina prokalcitonina u krvi toliko niska da se ne može detektovati ili je u okviru normalnih granica (ispod 0.05 ng/mL). Kod zdravih osoba je ova niska vrijednost očekivano i poželjno stanje.

Niska vrijednost PCT-a kod pacijenta koji ima kliničke tegobe upućuje na to da se iza simptoma ne krije bakterijska infekcija. Ovo se smatra jednim od parametara koji se koriste kao vodič u medicinskoj praksi radi izbjegavanja nepotrebnog propisivanja antibiotika širokog spektra pacijentu.

Koji su uzroci sniženog PCT-a?

Nisko ostajanje nivoa prokalcitonina pokazuje da u organizmu nije pokrenuta sistemska inflamatorna reakcija. Uzroci sniženog PCT-a su sljedeći:

• Zdrava struktura organizma: Nepostojanje aktivne infekcije ili oštećenja tkiva u organizmu.
• Virusne infekcije: Influenca (grip), COVID-19 ili druge virusne bolesti respiratornog sistema (virusi povećavaju proizvodnju interferon-gama koji suzbija oslobađanje PCT-a).
• Lokalizirane infekcije: Blage infekcije mokraćnih puteva ili stanja poput apscesa ograničena na malo područje tijela.
• Uspješno liječenje antibioticima: Smanjenje bakterijskog opterećenja i povlačenje infekcije nakon pravilne upotrebe lijekova.
• Autoimune bolesti: Nivoi PCT-a se u većini hroničnih inflamatornih procesa ne povećavaju u velikoj mjeri.

Kako se radi PCT test?

PCT test se izvodi uzimanjem malog uzorka krvi iz vene na ruci pacijenta. Kako to da li je pacijent gladan ili sit ne utiče direktno na rezultat prije testa, uzorak se u hitnim slučajevima može uzeti u bilo koje doba dana.

Uzeti uzorak krvi se u laboratoriji centrifugira kako bi se odvojio dio plazme ili seruma. Korištenjem savremenih imunoloških uređaja, rezultat se dobija u prosjeku za kratko vrijeme od 30-60 minuta. Brzo dobijanje rezultata testa pruža vitalnu prednost u upravljanju stanjima koja nose životni rizik, kao što je sepsa.

U kojim slučajevima se radi PCT test?

Liječnici zahtijevaju ovu analizu kada u kliničkoj slici pacijenta postoji sumnja na sistemsku infekciju. Glavne situacije koje zahtijevaju primjenu PCT testa su sljedeće:

• U slučaju neobjašnjive visoke temperature, drhtavice i opšteg poremećaja stanja
• U praćenju infekcije kod kritičnih pacijenata primljenih u jedinicu intenzivne njege
• U razlikovanju da li je infekcija bakterijska ili virusna
• U procjeni efikasnosti započetog liječenja antibioticima i odlučivanju kada ga treba prekinuti
• U dijagnostici sumnjivih ranih infekcija (neonatalna sepsa) kod novorođene bebe
• U ranom otkrivanju mogućih infektivnih komplikacija koje se mogu razviti nakon velikih operacija

Često postavljana pitanja o PCT testu

Zašto se povećava vrijednost PCT-a?

Sistemske infekcije uzrokovane bakterijama koje ulaze u organizam stimuliraju imune ćelije, uzrokujući intenzivno oslobađanje prokalcitonina iz organa i povećavajući vrijednosti.

Povećava li se PCT kod virusnih infekcija?

Ne, neke supstance koje se stvaraju u organizmu tokom virusnih infekcija suzbijaju sintezu prokalcitonina, zbog čega nivo PCT-a kod virusnih oboljenja obično ostaje normalan.

Da li se PCT test radi na gladan želudac?

Za izvođenje PCT testa nije potrebno gladovanje; može se izvesti u bilo koje doba dana, u hitnim slučajevima bez obzira na to da li je pacijent gladan ili sit.

Kakva je razlika između PCT (Prokalcitonin) i CRP?

Prokalcitonin je specifičniji za bakterijske infekcije i brzo se povećava u toku nekoliko sati; CRP (C-reaktivni protein) je pak opštiji pokazatelj inflamacije koji se može povećati i kod virusnih infekcija, oštećenja tkiva i hroničnih reumatskih bolesti.

Šta znači povišen PCT u trudnoći?

Povećanje prokalcitonina u trudnoći je važno stanje koje zahtijeva procjenu specijaliste, jer može ukazivati na placentalne infekcije, horioamnionitis ili rizik od sistemske bakterijske infekcije.

Snižava li liječenje antibioticima vrijednost PCT-a?

Da, kako pravilno odabrano liječenje antibioticima čisti bakterije iz organizma, proizvodnja prokalcitonina se smanjuje i nivoi PCT-a u krvi brzo počinju padati.

Isključuje li normalna vrijednost PCT-a infekciju u potpunosti?

Normalna vrijednost PCT-a u velikoj mjeri isključuje sistemsku, ozbiljnu bakterijsku infekciju, ali ne mora u potpunosti isključiti infekcije u vrlo ranoj fazi ili blage lokalizirane infekcije.

Je li povišen PCT opasan kod beba?

Kod novorođenih beba se u prva 24-48 sata nakon rođenja može javiti fiziološko privremeno povećanje, ali visoke vrijednosti izvan tog perioda treba pažljivo ispitati specijalisti zbog rizika od neonatalne sepse.