Simptomi Začepljenja Karotidne Arterije

Začepljenje karotidne arterije je sužavanje ili potpuno zatvaranje karotidnih arterija koje se nalaze sa obje strane vrata. Obično nastaje zbog nakupljanja plaka na zidovima krvnih sudova. Kada začepljenje uznapreduje, protok krvi u mozak može se smanjiti, što može uzrokovati tranzitorne ishemijske atake ili moždani udar. Rana dijagnoza može spasiti život, zato je važno da osobe u rizičnoj grupi ne zanemaruju redovne zdravstvene preglede.

Šta je karotidna arterija (šah damar)?

U medicini poznata kao karotidna arterija, šah damar predstavlja velike arterije koje se nalaze sa obje strane vrata. Ove arterije prenose krv bogatu kisikom direktno iz srca u mozak, glavu i predio lica. Jedna je od najvitalnijih krvnih sudova u tijelu i obezbjeđuje veliki dio protoka krvi potrebnog za pravilno funkcionisanje moždanih funkcija. 

Gdje se nalazi karotidna arterija?

Karotidna arterija se nalazi sa obje strane vrata, pored dušnika (traheje). Ove glavne arterije, koje prenose krv iz srca prema glavi i mozgu, protežu se od donjeg dijela vrata prema gore i nastavljaju se sve do ispod donje vilice. Svaka osoba ima dvije karotidne arterije:

• Desna karotidna arterija: Ne izlazi direktno iz srca, već se odvaja od velike arterije koja se zove brahiocefalična arterija i tako dolazi do vrata.
• Lijeva karotidna arterija: Izlazi direktno iz srca, odnosno iz aorte, i pruža se uzduž vrata prema gore.

Ove arterije se nalaze u dijelu vrata najbližem sredini, veoma blizu površine kože. Zbog toga je karotidna arterija jedno od najlakših mjesta za osjetiti puls u hitnim situacijama. Blagim pritiskom prsta na ovom mjestu može se osjetiti otkucaj pulsa.

Karotidne arterije počinju zajedničkom karotidnom arterijom (arteria carotis communis) koja se nalazi u donjem dijelu vrata. Kako se zajednička karotidna arterija pruža prema gornjem dijelu vrata, grana se u dva pravca:

• Unutrašnja karotidna arterija (arteria carotis interna): Prenosi krv u unutrašnje dijelove mozga i ima ključnu ulogu, posebno u ishrani moždanog tkiva.
• Vanjska karotidna arterija (arteria carotis externa): Obezbjeđuje krvotok lica, kože glave, jezika, vilice i drugih površinskih struktura.

Zbog toga što šah damar direktno prenosi oksigeniranu krv u vitalni organ, mozak, njegov položaj predstavlja važnu referentnu tačku i u kliničkim procjenama i u hitnim slučajevima. Takođe, bolesti krvnih sudova, kao što su začepljenje ili suženje, obično se prate upravo na krvnim sudovima u ovoj oblasti.

Šta je začepljenje šah damara (karotidne arterije)?

Začepljenje šah damara je stanje sužavanja ili potpunog začepljenja karotidnih arterija koje se nalaze sa obje strane vrata i prenose krv bogatu kisikom u mozak. Karotidne arterije su glavne arterije koje obezbjeđuju ishranu mozga, glave i predjela lica. Ako je protok krvi ovdje blokiran, mozak ne prima dovoljno kiseonika. Ovo stanje može dovesti do ishemijskih ataka ili moždanog udara. 

Začepljenje šah damara često se razvija bez simptoma. Kada se simptomi ipak jave, mogu se javiti neurološki znaci kao poremećaj govora, gubitak vida, vrtoglavica i utrnulost. Ovi simptomi mogu uzrokovati trajno oštećenje, pa im treba posvetiti pažnju i što prije se javiti specijalisti.

Šta uzrokuje začepljenje šah damara (karotidne arterije)?

Najčešći uzrok začepljenja šah damara je ateroskleroza (skleroza krvnih sudova). Ateroskleroza je bolest koja nastaje nakupljanjem plaka (masti, holesterola, kalcija i drugih materija) na unutrašnjoj površini arterija. 

Plakovi se talože na unutrašnjoj površini krvnih sudova i tokom vremena rastu, blokirajući protok krvi. Ponekad se ovi plakovi mogu raspasti, a odlomljeni mali djelovi (embolije) mogu putovati do manjih krvnih sudova u mozgu, uzrokujući nagla začepljenja i moždane udare. Ostali uzroci začepljenja šah damara su:

• Visok holesterol
• Hipertenzija
• Pušenje
• Dijabetes
• Gojaznost
• Starija dob
• Porodična anamneza kardiovaskularnih bolesti
• Loše navike ishrane
• Stres

Koji su simptomi začepljenja šah damara (karotidne arterije)?

Začepljenje šah damara obično se razvija sporo i bez simptoma. Zbog toga većina osoba primijeti bolest tek kada začepljenje uznapreduje ili kada dođe do moždanog udara. Ipak, u nekim slučajevima tijelo može davati privremene simptome. Ovi simptomi su:

• Nagla utrnulost ili gubitak osjeta na jednoj strani lica
• Slabost ili paraliza na jednoj strani tijela, posebno u ruci ili nozi
• Poremećaj govora ili teškoće u pronalaženju riječi
• Naglo nastala nerazumljivost govora (afazija)
• Gubitak vida ili zamućen vid (posebno privremeno slijepilo na jednom oku)
• Vrtoglavica, gubitak ravnoteže ili poremećaj koordinacije
• Naglo nastale promjene svijesti, osjećaj omamljenosti
• Teškoće pri gutanju

Ovi simptomi mogu trajati od nekoliko minuta do nekoliko sati i mogu se povući sami od sebe. Ovo stanje se zove tranzitorni ishemijski atak (TIA). Njegova privremena priroda može navesti osobu da ga ne shvati ozbiljno, ali on može biti upozorenje na moždani udar. Zato se, čim se primijete simptomi, treba bez odlaganja obratiti zdravstvenoj ustanovi.

Kako se dijagnostikuje začepljenje šah damara (karotidne arterije)?

Kako začepljenje šah damara obično napreduje bez simptoma, dijagnoza se ponekad postavlja tokom pretraga koje se rade zbog istraživanja nekog drugog zdravstvenog problema. Prva stvar na koju liječnik obraća pažnju tokom fizičkog pregleda je zvuk koji se zove „šum“. Ovaj zvuk dolazi iz krvnog suda; pokazuje da je protok krvi drugačiji od normalnog i pomaže u dijagnostici začepljenja. 

Za potvrdu dijagnoze mogu se koristiti sljedeće metode snimanja:

• Dopler ultrasonografija (Kolor Dopler)
• CT angiografija (kompjuterizovana tomografska angiografija)
• MR angiografija (magnetna rezonantna angiografija)

Kako se liječi začepljenje šah damara (karotidne arterije)?

Liječenje začepljenja šah damara planira se individualno, u zavisnosti od stepena začepljenja, opšteg zdravstvenog stanja pacijenta i prisustva simptoma. Cilj je bezbjedno obezbijediti protok krvi u mozak i smanjiti rizik od moždanog udara na minimum. Opcije liječenja se razmatraju u tri glavne grupe: medikamentozno, interventno (stent) ili hirurško (endarterektomija).

Medikamentozna terapija i promjena načina života

U blažim slučajevima, u prvoj fazi mogu se preporučiti medikamentozna terapija i promjene načina života. U tom smislu mogu se propisati lijekovi za razređivanje krvi i lijekovi za snižavanje holesterola. Vrši se kontrola krvnog pritiska i šećera u krvi. Podstiče se prestanak pušenja, vježbanje i pravilna ishrana.

Karotidna endarterektomija (CEA)

Ovo je najčešća metoda liječenja. Primjenjuje se kod pacijenata koji su ranije imali ishemijski atak ili moždani udar. Primjenjuje se kod pacijenata sa uznapredovalim začepljenjem. U ovom postupku, šah damar u vratu se hirurški otvara i uklanja se plak koji uzrokuje začepljenje. 

Stentiranje karotidne arterije

Ova metoda se preferira kada je hirurški rizik pacijenta visok ili kada pacijent nije pogodan za endarterektomiju. Obično se ulazi kroz krvni sud u preponi i u začepljeni i suženi dio se postavlja balon, pomoću kojeg se krvni sud širi. Zatim se postavlja stent koji obezbjeđuje da krvni sud ostane otvoren. Postupak se izvodi u lokalnoj anesteziji i, kako je interventan, vrijeme oporavka je kraće nego kod klasične operacije. 

Često postavljana pitanja o začepljenju šah damara (karotidne arterije)

Može li se spriječiti začepljenje šah damara?

Da, ovo je stanje koje se u velikoj mjeri može spriječiti.

Otvara li se začepljenje šah damara angiografijom?

Da, kod nekih pacijenata začepljenje šah damara može se otvoriti postavljanjem stenta uz pomoć angiografije.

Šta se dešava ako se začepljenje šah damara ne liječi?

Ako se začepljenje ne liječi, mozak neće primati dovoljno krvi, što može dovesti do tranzitornih ishemijskih ataka ili trajnog moždanog udara.

Koliki postotak začepljenja šah damara je opasan?

Generalno, začepljenja od 70% i više nose ozbiljan rizik.

Koliko traje angiografija šah damara?

Postupak obično traje između 30 i 60 minuta.

Može li se otvoriti 100% začepljen šah damar?

U slučaju 100% začepljenja, hirurško liječenje ili stentiranje ne mora uvijek biti moguće.

Da li se začepljeni krvni sud otvara sam od sebe?

Obično ne. Začepljenja koja nastanu u šah damaru se sama od sebe ne povlače. Naprotiv, mogu se vremenom pogoršati.

Koje odjeljenje se bavi začepljenjem šah damara?

Začepljenjem šah damara (karotidne arterije) bavi se odjeljenje Kardiovaskularne hirurgije. 

Zašto šah damar na vratu brzo kuca?

Može biti uzrokovano stresom, vježbanjem, bolestima štitne žlijezde ili poremećajima srčanog ritma. Ako se ovo često javlja, treba se obratiti liječniku.