Šta Je Hipersomnija (Stalna Potreba Za Spavanjem)? Simptomi I Metode Liječenja

Hronična pretjerana potreba za spavanjem ne mora nastati zbog nedostatka sna ili ljubavi prema spavanju. Hipersomniju obično uzrokuju problemi vezani za centralni nervni sistem ili razne bolesti.

Šta je hipersomnija (stalna potreba za spavanjem)?

Hipersomnija je stanje pretjerane potrebe za spavanjem i pospanosti tokom dana, uprkos tome što je osoba noću dovoljno spavala. Ovo stanje može uzrokovati naglu potrebu za spavanjem i negativno utiče na kvalitet života. Kod hipersomnije, osoba se stalno osjeća pospano čak i kada je dovoljno spavala te ima tendenciju da zaspi tokom dana.

Koje su vrste hipersomnije?

Hipersomnija se dijeli na primarnu (uzrokovanu centralnim nervnim sistemom) i sekundarnu (uzrokovanu drugom bolešću). Vrste hipersomnije su:

• Primarna hipersomnija: Primarna hipersomnija se dijeli na 4 tipa: idiopatska hipersomnija, narkolepsija tip 1, narkolepsija tip 2 i Klein-Levinov sindrom.
• Sekundarna hipersomnija: Ovo je vrsta hipersomnije koja se može javiti zbog apneje u snu, depresije, Parkinsonove bolesti, ozljeda mozga i kičmene moždine ili djelovanja lijekova/supstanci.

Pravilno utvrđivanje vrste hipersomnije olakšava liječenje i kontrolu bolesti.

Šta je narkolepsija?

Narkolepsija je vrsta hipersomnije koja se javlja kada je poremećen mehanizam spavanja i budnosti u mozgu. Narkolepsija se dijeli na Tip 1 i Tip 2 kako slijedi:

• Narkolepsija Tip 1: Vrsta primarne hipersomnije koja se javlja uz pretjeranu pospanost tokom dana i katapleksiju (uz nizak nivo hipokretina).
• Narkolepsija Tip 2: Vrsta primarne hipersomnije koja se javlja uz pretjeranu pospanost, ali bez katapleksije.

Katapleksija je nevoljna nepomičnost i ukočenost. Ne dolazi do gubitka svijesti, ali osoba ne može pomjerati tijelo. Može trajati nekoliko sekundi ili nekoliko minuta.

Simptomi narkolepsije su:

• Naglі napadi spavanja
• Halucinacije u stanju pospanosti
• Paraliza spavanja
• Poremećaj noćnog sna

Šta je idiopatska hipersomnija?

Stalna potreba za spavanjem koja se javlja bez poznatog uzroka naziva se idiopatska hipersomnija. To je najčešća vrsta hipersomnije. Simptomi idiopatske hipersomnije su:

• Dugo trajanje spavanja (>11 sati/24 sata)
• Pospana omamljenost (teškoće pri jutarnjem budjenju i konfuzija)
• Vrijeme uspavljivanja <8 minuta prema rezultatu MSLT testa

Šta je Klein-Levinov sindrom?

Klein-Levinov sindrom (KLS) je bolest izuzetno dugog spavanja, gdje pacijenti spavaju između 16 i 20 sati dnevno. Tokom epizoda koje traju sedmicu ili nekoliko dana, osoba se budi samo na kratko i ponovo zaspi. Tokom epizoda Klein-Levinovog sindroma mogu se javiti pretjerani apetit, hiperseksualnost, poremećaj raspoloženja, apatija i derealizacija. Najčešće se pokreće nakon virusnih infekcija.

 Koji su simptomi hipersomnije?

Hipersomnija se manifestuje pretjeranom potrebom za spavanjem. Ovo stanje uključuje spavanje duže od 10 sati te osjećaj pospanosti tokom dana, čak i kada je noćni san redovan. Simptomi hipersomnije su:

• Anksioznost
• Razdražljivost
• Ponavljajući napadi spavanja tokom dana
• Smanjena energija (iscrpljenost)
• Teškoće pri jutarnjem budjenju
• Teškoće pri budjenju nakon dnevnog drijemanja
• Konfuzija nakon budjenja
• Glavobolja
• Halucinacije (dnevno sanjarenje)
• Problemi s pamćenjem
• Paraliza spavanja
• Nemir
• Gubitak apetita
• Problemi s koncentracijom ili nemogućnost fokusiranja
• Spavanje duže nego normalno (10 sati i više)

Šta uzrokuje hipersomniju (stalnu potrebu za spavanjem)?

Hipersomnija se najčešće javlja idiopatski, odnosno bez uzroka, ali u nekim slučajevima u pozadini postoji drugi zdravstveni problem. Uzroci hipersomnije su sljedeći:

• Idiopatski uzrok
• Uzrokovana narkolepsijom
• Parkinsonova bolest
• Apneja u snu
• Ozljede glave i kičmene moždine
• Klein-Levinov sindrom
• Genetski faktori
• Djelovanje lijekova i supstanci

Kojem lekaru se obratiti za hipersomniju?

Za hipersomniju je potrebno obratiti se odjelu za poremećaje spavanja ili odjelu za neurologiju. U nekim velikim bolnicama postoje i laboratorije za spavanje. U laboratoriji za spavanje se rade testovi kao polisomnografija, MSLT i slično. Također, možete se prvo obratiti porodičnom ljekaru i ispričati mu simptome, a on vas može uputiti nadležnom specijalisti.

Kako se dijagnosticira hipersomnija?

Za dijagnozu hipersomnije, specijalista prvo mora saslušati anamnezu pacijenta i saznati trajanje simptoma. Za dijagnozu hipersomnije mogu se koristiti sljedeći testovi:

• Simptomi se mjere Epworth skalom pospanosti.
• Polisomnografijom (PSG) se prati san tokom cijele noći. Ispituju se disanje i REM faza spavanja.
• MSLT (Test višestruke latencije spavanja): Mjeri koliko vremena je potrebno da osoba zaspi kada joj se tokom dana pruži prilika za spavanje.
• Mjeri se nivo hipokretina, a za sekundarnu hipersomniju rade se T4, TSH i MRI mozga.
• Analiziraju se rezultati EEG-a.

Šta je Epworth skala pospanosti?

Epworth skala pospanosti je metoda mjerenja koja se zasniva na ličnom osjećaju i procjenjuje stanje pospanosti tokom dana. Od pacijenta se traži da za 8 različitih svakodnevnih scenarija ocijeni vjerovatnost od 0 do 3.

0=Nikada ne bih zaspao/la

3=Znači da bih vrlo vjerovatno zaspao/la.

U okviru 8 različitih scenarija pita se o mogućnosti zaspivanja tokom gledanja televizije, čitanja knjige ili sjedenja kao putnik u autu. Maksimalan broj bodova je 24, a klasifikacija je sljedeća:

• 0-10 normalno
• 11-12 granična pospanost
• 13-24 abnormalna hipersomnija

Šta je polisomnografija (PSG)?

Pacijent provede jednu noć u Centru za poremećaje spavanja i tokom te noći se snima san. Tokom noćnog sna pacijenta se prate sljedeći parametri:

• EEG: Moždani talasi
• EOG: Pokreti očiju (praćenje REM faze)
• EKG: Rad srca
• EMG: Aktivnost mišića
• Saturacija kiseonikom: Nivo kiseonika u krvi
• Stanje disanja

Šta je MSLT (Test višestruke latencije spavanja)?

Ovo je test kojim se mjeri nivo pospanosti tokom dana. Tokom dana, pacijentu se 4-5 puta, u razmaku od 2 sata, pruža prilika da u zamračenoj sobi zaspi u trajanju od 20 minuta. Pri tome se prati brzina zaspivanja i ulazak u REM fazu spavanja. Normalno, vrijeme zaspivanja treba biti duže od 10 minuta i ne treba doći do REM faze, ali u slučaju hipersomnije, vrijeme zaspivanja je kraće od 8 minuta i REM faza se javlja u 2 ili više pokušaja spavanja.

Šta je test hipokretina?

Hipokretin je neuropeptid u mozgu povezan s budnošću, apetitom i energijom, a proizvode ga posebne ćelije u hipotalamusu. Nizak nivo hipokretina potvrđuje dijagnozu narkolepsije. Hipokretin se mjeri uzimanjem uzorka moždano-kičmene tečnosti.

Kako se liječi hipersomnija?

Liječenje hipersomnije može uključivati kombinaciju više metoda. Metode liječenja hipersomnije su sljedeće:

• Potrebno je uspostaviti pravilan raspored spavanja.
• Mogu se koristiti lijekovi koji podstiču budnost.
• Kod dugotrajnih epizoda, uz preporuku ljekara, može se razmotriti upotreba steroida.
• Za sekundarnu hipersomniju cilj je liječenje osnovne bolesti koja je uzrokovala stanje.

Kako se sprječava hipersomnija (stalna potreba za spavanjem)?

Primarnu hipersomniju je teško spriječiti, ali simptomi se mogu ublažiti određenim promjenama u načinu života, kao što su:

• Psihoterapija
• Redovno vježbanje
• Upravljanje stresom
• Planiranje kratkih dnevnih odmora (20 minuta, sa alarmom za budjenje)
• Uspostavljanje redovnog rasporeda spavanja
• Ograničavanje izvora svjetla u spavaćoj sobi
• Metode opuštanja kao meditacija i joga
• Ograničavanje unosa alkohola, sedativa i cigareta

Često postavljana pitanja o hipersomniji

Kako znamo da imamo hipersomniju?

Simptomi kao pospanost tokom dana i pored redovnog noćnog spavanja, stalna potreba za spavanjem, brzo zaspivanje tokom dana, dnevno sanjarenje, halucinacije, problemi s pamćenjem i koncentracijom, stalno spavanje 10 sati i više te konstantan osjećaj pospanosti mogu ukazivati na hipersomniju.

Šta se dešava ako se hipersomnija ne liječi?

Ako se hipersomnija ne liječi, može doći do ozbiljnih problema u svakodnevnom životu, kao što su:

• Smanjena radna ili školska uspješnost
• Rizik od saobraćajnih nezgoda prilikom vožnje
• Problemi u socijalnim odnosima
• Problemi mentalnog zdravlja; depresija i anksioznost, itd.
• Kod hronične hipersomnije raste rizik od metaboličkih bolesti ili srčanih oboljenja.

Šta znači previše spavanja?

Spavanje 11 sati i više dnevno može biti znak hipersomnije (stalne potrebe za spavanjem), ali moraju biti prisutni i drugi simptomi. Ako je prisutno samo pretjerano spavanje, to može biti znak drugog metaboličkog poremećaja ili nedostatka vitamina.

Nedostatak kojeg vitamina uzrokuje pretjeranu potrebu za spavanjem?

Pretjerana potreba za spavanjem može se javiti zbog nedostatka vitamina B12, vitamina D ili nedostatka željeza.

Koji su uzroci naglog napada spavanja?

Nagli napad spavanja može se javiti zbog narkolepsije, idiopatske hipersomnije ili interakcija lijekova.

Je li hipersomnija opasna?

Hipersomnija povećava rizik od saobraćajnih i radnih nezgoda. Također može uzrokovati psihičke probleme kao depresiju i anksioznost, ili biti znak ozbiljne bolesti u pozadini. Za liječenje sekundarne hipersomnije potrebno je liječiti osnovnu bolest koja je u pozadini.

Šta znači hipersan?

Termin hipersan koristi se kao sinonim za hipersomniju. Hipersan uzrokuje napade spavanja koje karakteriše pretjerano spavanje tokom dana, a hipersomnija je ozbiljan zdravstveni problem koji zahtijeva medicinski pregled.

Kojem odjelu se obratiti za test spavanja?

Za test spavanja potrebno je obratiti se Centru za poremećaje spavanja, a ako on ne postoji, odjelu za neurologiju. Također se možete obratiti Medipol laboratoriji za spavanje.