Šta Je NST? Kako Se Tumače Rezultati NST-a?

NST (Non-Stress Test) je metoda antenatalnog praćenja fetusa koja se koristi za procjenu frekvencije srčanih otkucaja bebe, promjena u srčanoj frekvenciji i odgovora bebe na vlastite pokrete. 

NST se posebno može koristiti u kasnijim sedmicama trudnoće ili u trudnoćama kod kojih je potrebno pažljivije pratiti stanje dobrobiti fetusa. 

Šta je NST?

NST (Non-Stress Test) je test procjene stanja fetusa koji tokom trudnoće prati frekvenciju srčanih otkucaja bebe i način na koji se ta frekvencija mijenja u skladu s pokretima bebe. Putem senzora postavljenih na trbuh majke bilježe se srčani ritam bebe i kontrakcije maternice.

Osnovni cilj testa je prikupiti informacije o stanju dobrobiti fetusa ispitivanjem da li dolazi do očekivanih odgovora srčane frekvencije na pokrete bebe. 

NST se izvodi bez primjene bilo kakvih lijekova ili stimulirajućih postupaka i može se koristiti kao jedna od važnih metoda praćenja fetusa, posebno u kasnijim sedmicama trudnoće.

Koje stanje bebe procjenjuje NST?

NST u osnovi procjenjuje odgovor frekvencije srčanih otkucaja bebe na pokrete te odgovor autonomnog nervnog sistema fetusa. Kod zdravog fetusa se uz pokrete obično očekuje privremeno ubrzanje srčane frekvencije.

Osnovni pokazatelji koji se procjenjuju tokom testa su sljedeći:

• Bazalni nivo frekvencije srčanih otkucaja fetusa
• Kratkotrajne oscilacije u srčanoj frekvenciji
• Ubrzanja koja prate pokrete bebe
• Moguća usporenja u srčanoj frekvenciji
• Prisustvo i vremenski raspored kontrakcija maternice
• Usklađenost nalaza sa sedmicom trudnoće

Iako NST pruža važne informacije o stanju dobrobiti fetusa, on nije samostalan sveobuhvatan test koji zamjenjuje metode poput ultrazvuka, procjene plodove vode, Doppler pregleda ili biofizikalnog profila.

U kojim sedmicama trudnoće se radi NST?

NST se najčešće primjenjuje u trećem trimestru trudnoće. Iako se početak antenatalnog praćenja fetusa razlikuje u zavisnosti od stepena rizika trudnoće, za mnoge visokorizične trudnoće približno 32. sedmica trudnoće i period nakon nje smatraju se prikladnim periodom za početak.

U ranijim sedmicama nervni sistem fetusa još nije u potpunosti sazrio, pa se čak i kod normalnog fetusa može desiti da se ne uoči dovoljan broj akceleracija. Zbog toga se NST zapisi, posebno prije 32. sedmice, procjenjuju prema kriterijima prilagođenim sedmici trudnoće.

Kojim trudnicama se preporučuje NST?

NST se ne primjenjuje kod svih trudnica iz istog razloga ili istom učestalošću. Test se može planirati radi praćenja stanja dobrobiti fetusa kada postoje određeni faktori rizika povezani s majkom, bebom ili samom trudnoćom.

Među stanjima u kojima se može razmatrati procjena putem NST-a su sljedeća:

• Osjećaj smanjenih pokreta bebe
• Rast fetusa koji odstupa od očekivanog
• Višeplodna trudnoća
• Prekoračenje očekivanog termina porođaja
• Prisustvo određenih sistemskih bolesti kod majke
• Hipertenzivna stanja povezana s trudnoćom
• Utvrđena promjena u količini plodove vode
• Potreba za pažljivijim praćenjem zbog prethodne porodne anamneze
• Želja ljekara da detaljnije procijeni stanje dobrobiti fetusa

U kojoj situaciji će test biti urađen određuje se uzimajući u obzir sedmicu trudnoće, postojeće rizike i rezultate drugih pregleda.

Da li je NST potreban svakoj trudnici?

Ne može se reći da je rutinsko antenatalno elektronsko praćenje srčane frekvencije fetusa neophodno u svakoj trudnoći bez komplikacija i niskog rizika. Potreba za NST-om određuje se na osnovu karakteristika trudnoće, protokola praćenja i procjene ljekara.

Kada počinje NST kod visokorizičnih trudnoća?

Kod mnogih rizičnih trudnoća može se razmotriti početak praćenja fetusa od oko 32. sedmice. Međutim, kod trudnoća sa ozbiljnim ili brojnim faktorima rizika procjena se može planirati ranije, a početna sedmica se individualno određuje.

Koliko često se radi NST?

Ne postoji jedinstven standard za interval ponavljanja testa koji bi se mogao primijeniti na sve trudnice. Kod nekih stabilnih rizičnih trudnoća preferira se sedmično praćenje, dok kod nekih kliničkih stanja može biti potrebno dva ili više puta sedmično.

Glavni faktori koji mogu uticati na učestalost praćenja su sljedeći:

• Sedmica trudnoće
• Faktori rizika kod majke
• Rast fetusa
• Količina plodove vode
• Nalazi Dopplera
• Prethodni rezultati NST-a
• Pokreti bebe
• Promjene u kliničkoj slici

Da li se kod rizičnih trudnoća NST radi češće?

Da, kod nekih visokorizičnih trudnoća procjena se može raditi češće nego kod niskorizičnih trudnoća. Ipak, interval testiranja ne određuje se samo na osnovu definicije „rizične trudnoće“, već ga planira specijalista ginekologije i opstetricije u zavisnosti od vrste i stepena rizika.

Da li se radi NST u slučaju smanjenih pokreta bebe?

Kada se osjeti izražen pad uobičajenih pokreta bebe, može biti potrebna procjena stanja fetusa, a NST je jedna od metoda koja se može koristiti u toj procjeni. Po potrebi se procjena može sprovesti zajedno s ultrazvukom ili drugim metodama praćenja fetusa.

Kako se NST primjenjuje kod višeplodnih trudnoća?

Kod trudnoća sa blizancima ili više beba cilj je zasebno bilježenje srčane frekvencije svake bebe. Postavljanje senzora prilagođava se poziciji fetusa, a važno je tačno utvrditi kojoj bebi pripadaju pojedini zapisi.

Da li sedmica trudnoće utiče na tumačenje NST-a?

Da. Posebno prije 32. sedmice trudnoće, kriteriji za akceleraciju mogu se drugačije procjenjivati zbog stepena zrelosti nervnog sistema fetusa. U ranijim sedmicama trudnoće vjerovatnoća nereaktivnog zapisa čak i kod normalnih fetusa je veća.

Kako se izvodi NST?

Tokom NST-a majka obično odmara u udobnom, polusjedećem ili odgovarajućem bočnom položaju, dok se na trbušnu regiju postavljaju dva različita senzora. Jedan senzor prati srčanu frekvenciju bebe, dok drugi bilježi promjene u aktivnosti maternice.

Postupak se generalno sastoji od sljedećih faza:

• Određuje se područje na kojem se najbolje čuju otkucaji srca fetusa.
• Ultrazvučni senzor koji bilježi otkucaje srca postavlja se na trbuh.
• TOCO senzor koji prati aktivnost maternice učvršćuje se na odgovarajuće mjesto.
• Uređaj kontinuirano bilježi srčanu frekvenciju i aktivnost maternice.
• Zajedno se analiziraju pokreti bebe i promjene u srčanoj frekvenciji.
• Kada se dobije dovoljno zapisa, rezultat procjenjuje stručnjak.

Tokom postupka se ne koriste igle, zračenje niti hirurška intervencija.

Koliko dugo traje NST?

Standardna procjena najčešće traje najmanje 20 minuta. Ako je beba u fazi spavanja ili nije moguće dobiti dovoljno zapisa, praćenje se može produžiti na približno 40 minuta ili duže, u zavisnosti od kliničke potrebe.

Zašto NST može trajati duže od 20 minuta?

Period spavanja bebe, smanjeni pokreti, nemogućnost senzora da neprekidno registruje otkucaje srca ili nedostatak dovoljnih akceleracija u prvom dijelu mogu produžiti trajanje praćenja. Produženi zapis pomaže da se razlikuju privremeni nereaktivni rezultati uzrokovani periodom spavanja od drugih uzroka.

Da li NST šteti majci ili bebi?

NST ne sadrži zračenje i nije invazivan postupak. U standardnoj primjeni omogućava vanjsko bilježenje srčane frekvencije fetusa i aktivnosti maternice bez poznate štete po majku ili bebu.

Da li nedostatak pokreta bebe utiče na rezultat NST-a?

Da. Smanjeni pokreti tokom testa mogu dovesti do nedovoljnog broja zabilježenih akceleracija i do inicijalno nereaktivnog rezultata. Ovo samo po sebi ne znači da beba ima zdravstveni problem.

Šta pokazuju linije na traci NST-a?

Standardni NST/CTG zapis sadrži dva osnovna grafikona. Gornji dio obično prikazuje promjenu frekvencije srčanih otkucaja fetusa tokom vremena, dok donji dio prikazuje aktivnost maternice.

Prilikom tumačenja grafikona ne posmatra se jedna tačka, već obrazac tokom određenog vremenskog perioda.

Šta pokazuju dvije linije na traci NST-a?

Gornja linija prikazuje frekvenciju srčanih otkucaja bebe, dok donja linija obično prikazuje aktivnost maternice koju registruje TOCO senzor. Na taj način se zajedno može procijeniti vremenska povezanost promjena srčane frekvencije s mogućim kontrakcijama.

Na kojoj liniji se vide trudovi tokom NST-a?

Kontrakcije maternice i uterina aktivnost obično se prate na TOCO grafikonu u donjem dijelu trake. Pojava uspona na grafikonu može ukazivati na povećanje aktivnosti maternice.

Šta pokazuje TOCO vrijednost tokom NST-a?

TOCO, putem vanjski postavljenog tokodinamometra, bilježi promjene aktivnosti zida maternice. Posebno može pružiti informacije o vremenskom rasporedu, učestalosti i trajanju kontrakcija.

Brojčane vrijednosti na vanjskom TOCO uređaju mogu biti pod uticajem položaja senzora, tjelesne građe majke i karakteristika uređaja, pa same po sebi ne pokazuju pouzdano stvarnu jačinu kontrakcije.

Kako se procjenjuju kontrakcije maternice tokom NST-a?

Prilikom procjene kontrakcija uzima se u obzir u kojim vremenskim razmacima se javljaju, koliko traju, da li su pravilne i da li postoji istovremena promjena srčane frekvencije fetusa. Zbog toga se odluka o toku porođaja ili stanju fetusa ne donosi samo na osnovu jednog broja prikazanog na TOCO ekranu.

Koje su vrijednosti važne kod NST-a?

Najvažniji elementi u procjeni NST-a su bazalna frekvencija srčanih otkucaja fetusa, akceleracije, varijabilnost, moguće deceleracije te odnos između pokreta fetusa i srčane frekvencije.

Nijedan od ovih parametara se ne procjenjuje zasebno. Obrazac zapisa, sedmica trudnoće i klinička slika tumače se zajedno.

Koliko treba da iznosi otkucaj srca bebe na NST-u?

Prema većini kliničkih klasifikacija, smatra se da je normalan raspon bazalne vrijednosti frekvencije srčanih otkucaja fetusa između približno 110 i 160 otkucaja u minuti. Međutim, trenutno prekoračenje ovog raspona prema gore ili dolje samo po sebi ne znači abnormalnost; važni su trajanje promjene i obrazac zapisa.

Šta je bazalna frekvencija srčanih otkucaja fetusa?

Bazalna frekvencija srčanih otkucaja fetusa je prosječna frekvencija srčanih otkucaja fetusa koja se određuje izostavljanjem privremenih ubrzanja i usporenja tokom određenog perioda zapisa. Jedna je od osnovnih komponenti tumačenja NST-a.

Da li je normalno da se otkucaji srca bebe ubrzaju tokom NST-a?

Privremeno ubrzanje srčane frekvencije tokom pokreta bebe u većini slučajeva predstavlja očekivani fiziološki odgovor. Ako ova privremena ubrzanja posjeduju odgovarajuće karakteristike, ocjenjuju se kao akceleracija.

Šta znači ako otkucaji srca bebe opadnu tokom NST-a?

Mogu se javiti privremeni padovi srčane frekvencije ispod bazalnog nivoa. Klinički značaj ovih padova zavisi od njihovog oblika na početku, trajanja, ponavljanja, povezanosti s kontrakcijama i drugih parametara poput varijabilnosti.

Šta znači akceleracija kod NST-a?

Akceleracija predstavlja privremeno ubrzanje frekvencije srčanih otkucaja fetusa iznad bazalnog nivoa. Nakon 32. sedmice trudnoće, kod procjene reaktivnog NST-a obično se uzima u obzir porast od najmanje 15 otkucaja u minuti u trajanju od najmanje 15 sekundi.

Prije 32. sedmice, uzimajući u obzir zrelost fetusa, mogu se koristiti niži pragovi; često se primjenjuje kriterij od 10 otkucaja u minuti i trajanja od 10 sekundi.

Šta je varijabilnost i zašto je važna u tumačenju NST-a?

Varijabilnost označava male i kontinuirane oscilacije frekvencije srčanih otkucaja fetusa oko bazalne vrijednosti. Ona je važan pokazatelj koji pruža informacije o aktivnosti autonomnog nervnog sistema fetusa i procjenjuje se u sklopu cjelokupnog zapisa.

Kratkotrajno smanjenje varijabilnosti može se javiti usljed fizioloških uzroka poput sna fetusa. Značenje trajnih ili izraženih promjena treba procjenjivati zajedno s drugim nalazima NST-a i kliničkim stanjem.

Šta znači pojava deceleracije?

Deceleracija označava privremeni pad frekvencije srčanih otkucaja fetusa ispod bazalnog nivoa. Svaka deceleracija nema isti klinički značaj; stručnjak zajedno procjenjuje njen oblik, trajanje, učestalost i druge karakteristike srčane frekvencije fetusa.

Posebno kod ponavljajućih ili produženih padova srčane frekvencije, može biti potrebno hitno procijeniti kliničku sliku.

Šta znači kada rezultat NST-a glasi „reaktivan“?

Reaktivan rezultat znači da su tokom zapisa zabilježene dovoljne akceleracije srčane frekvencije bebe u skladu sa sedmicom trudnoće, te da test u tom trenutku ima umirujuću karakteristiku. Reaktivan rezultat nije garancija da beba u budućnosti neće imati nikakvih problema.

Kako ljekar tumači rezultat NST-a?

Ljekar tumači NST ne na osnovu jedne vrijednosti, već procjenom obrasca frekvencije srčanih otkucaja fetusa koji se formira tokom cijelog zapisa. Zajedno se analiziraju bazalna frekvencija, akceleracije, varijabilnost, deceleracije, pokreti fetusa i aktivnost maternice.

Prilikom procjene mogu se uzeti u obzir i sljedeće kliničke informacije:

• Sedmica trudnoće
• Karakteristike rasta bebe
• Promjene u pokretima fetusa
• Količina plodove vode
• Nalazi ultrazvuka i Dopplera
• Bolesti kod majke
• Prethodna porodna anamneza
• Prethodni rezultati praćenja fetusa

Zbog toga isti rezultat NST-a može imati različito kliničko značenje u različitim sedmicama trudnoće ili kod različitih profila rizika.

Zašto rezultat NST-a ispadne nereaktivan?

Nereaktivan NST znači da tokom određenog perioda procjene nije dobiven potreban broj ili karakteristike akceleracija za reaktivnost. Ovaj rezultat sam po sebi ne znači da je zdravstveno stanje bebe narušeno.

Među stanjima koja mogu biti povezana sa nereaktivnim zapisom su sljedeća:

• Beba je u fazi spavanja
• Smanjeni pokreti fetusa
• Rana sedmica trudnoće
• Određeni maternalni faktori
• Uticaj određenih terapija koje se koriste na aktivnost fetusa
• Nemogućnost dobivanja zapisa dovoljnog kvaliteta
• Potreba za dodatnom procjenom stanja dobrobiti fetusa

Zbog toga se kod nereaktivnih rezultata nastavlja klinička procjena, a po potrebi se planiraju dodatna ispitivanja.

Šta se dešava ako NST ne ispadne normalan?

To što prvi zapis ne zadovoljava očekivane kriterije automatski ne znači da je beba nezdrava ili da je potreban porođaj. U prvoj fazi se trajanje zapisa može produžiti, test se može ponoviti ili se stanje fetusa može procijeniti drugim metodama.

Ako ljekar smatra potrebnim, među metodama koje se mogu koristiti su sljedeće:

• Ponovljeni NST
• Ultrazvuk
• Procjena plodove vode
• Biofizikalni profil
• Doppler pregled umbilikalne arterije
• Bliže praćenje fetusa prema kliničkim uslovima

Daljnji tok postupanja određuje se prema sedmici trudnoće i stanju majke i bebe.

Šta se radi ako rezultat NST-a ispadne loš?

Kada se utvrdi zapis koji ne posjeduje očekivane karakteristike, rezultat se prvo ponovo procjenjuje u kliničkom kontekstu. Po potrebi se praćenje može produžiti, test ponoviti ili se mogu koristiti dopunska ispitivanja poput ultrazvuka, biofizikalnog profila i Dopplera.

Budući da antenatalno praćenje fetusa može dati lažno pozitivan rezultat, važno je da se odluka ne donosi samo na osnovu jednog abnormalnog zapisa, već da se zajedno procijeni cjelokupno stanje majke i fetusa.

Kada se rezultat NST-a smatra rizičnim?

Umjesto jednog broja ili jedne kratkotrajne promjene, važne su karakteristike cjelokupnog zapisa. Trajne promjene bazalne frekvencije, izražene promjene varijabilnosti, ponavljajuće ili produžene deceleracije ili nereaktivni zapisi koji se javljaju zajedno s drugim kliničkim rizicima mogu zahtijevati dalju procjenu.

Nivo rizika određuje specijalista ginekologije i opstetricije na osnovu sedmice trudnoće, pokreta fetusa, nalaza ultrazvuka i kliničkog stanja majke.

Zašto se NST ponovo snima?

Test se može ponoviti zbog spavanja bebe, nedovoljnih pokreta, nemogućnosti dobivanja ispravnog zapisa sa senzora ili nedovoljno jasnog prvog rezultata. Kod rizičnih trudnoća test se, u svrhu planiranog praćenja fetusa, može ponavljati u određenim intervalima.

Da li NST sam po sebi pokazuje zdravlje bebe?

Ne. NST je metoda praćenja koja pruža vrijedne informacije o stanju dobrobiti fetusa, ali sam po sebi ne pokazuje cjelokupno zdravstveno stanje bebe.

Po potrebi se NST može koristiti zajedno sa sljedećim procjenama:

• Opstetrički ultrazvuk
• Mjerenja rasta fetusa
• Procjena plodove vode
• Doppler ultrazvuk
• Biofizikalni profil
• Procjena pokreta fetusa
• Klinički i laboratorijski nalazi kod majke

Zbog toga se rezultat NST-a treba sagledavati u okviru cjelokupnog praćenja trudnoće.

Često postavljana pitanja o NST-u

Da li spavanje bebe utiče na rezultat NST-a?

Da. Budući da se tokom perioda spavanja pokreti i akceleracije mogu smanjiti, zapis u prvoj fazi može izgledati nereaktivan, pa se vrijeme praćenja može produžiti.

Da li nedostatak pokreta bebe utiče na rezultat NST-a?

Smanjeni pokreti mogu spriječiti pojavu dovoljnog broja akceleracija. Zbog toga može biti potrebno produžiti vrijeme zapisa ili sprovesti dodatnu procjenu.

Da li je nakon rezultata NST-a potreban ultrazvuk?

Ne može se reći da je nakon svakog reaktivnog NST-a rutinski potreban ultrazvuk. Međutim, kada postoji nereaktivan ili sumnjiv zapis, problem s rastom fetusa, promjena u količini plodove vode ili neki drugi klinički rizik, mogu se zatražiti procjene poput ultrazvuka i biofizikalnog profila.

Kada se rezultat NST-a smatra rizičnim?

Procjena rizika se ne vrši na osnovu jednog broja, već na osnovu cjelokupnog obrasca frekvencije srčanih otkucaja fetusa i kliničkih karakteristika trudnoće. Promjene koje su trajne ili koje se javljaju zajedno s drugim nalazima rizika mogu zahtijevati pažljiviju procjenu.