Medicinska biohemija je grana medicine koja proučava hemijske procese ćelija, tkiva i organa u ljudskom tijelu i tim procesima doprinosi dijagnozi, praćenju i liječenju bolesti. Danas medicinska biohemija ima kritičnu ulogu u ranoj dijagnozi mnogih bolesti i aktivno se koristi, posebno u procjeni dijabetesa, bolesti bubrega i jetre, hormonskih neravnoteža i infekcija.
Šta je medicinska biohemija?
Medicinska biohemija je medicinska specijalnost koja proučava hemijske procese u ljudskom tijelu i procjenjuje te procese laboratorijskim podacima. Funkcioniranje ćelija, tkiva i organa analizira se putem biohemijskih podataka dobivenih iz uzoraka krvi, mokraće i sličnih tjelesnih uzoraka.
Ova oblast se fokusira na razumijevanje kako metaboličke aktivnosti rade u tijelu. Proizvodnja energije, hormonska ravnoteža, aktivnosti enzima i temeljni biološki procesi spadaju u okvir medicinske biohemije. Budući da se promjene u tijelu često javljaju na biohemijskom nivou, ova disciplina ima važnu ulogu u naučnoj procjeni zdravlja.
Medicinska biohemija nije samo laboratorijska oblast koja izvodi analize nego i grana nauke koja objašnjava hemijski rad ljudskog tijela. Biohemija radi sa širokim rasponom pretraga poput hormona, tumorskih markera, hematologije-koagulacije, nivoa lijekova, srčanih markera, biohemije mokraće i alergotestova.
Šta procjenjuje medicinska biohemija?
Medicinska biohemija je široka oblast medicine koja procjenjuje unutrašnju ravnotežu tijela i funkcioniranje organa putem uzoraka krvi, mokraće i drugih tjelesnih uzoraka. Ova oblast pruža informacije o tome kako rade metabolička regulacija, hormonski sistem i osnovne vitalne funkcije analizirajući biohemijske procese u tijelu. Glavna područja kojima se medicinska biohemija bavi su:
Metabolički procesi
Procjenjuju se osnovne metaboličke aktivnosti poput proizvodnje energije tijela te razgradnje i upotrebe hranjivih tvari. Ovi procesi pružaju važne informacije o ukupnom funkcioniranju tijela.
Funkcije organa
Analizira se kako vitalni organi poput bubrega i jetre funkcioniraju na biohemijskom nivou. Iz ovih procjena se razumije u kojoj mjeri organi obavljaju svoje funkcije.
Hormonska ravnoteža
Ispituju se proizvodnja i ravnoteža hormona u tijelu. Hormonski sistem ima kritičnu ulogu u regulaciji metabolizma i mnogih bioloških procesa.
Ravnoteža elektrolita i tekućine
Procjenjuje se ravnoteža vode i minerala u tijelu. Ova ravnoteža je od vitalne važnosti za mnoge sisteme, posebno za funkcije mišića i nerava.
Stanja povezana s krvnim ćelijama i cirkulatornim sistemom
Procjenjuju se struktura krvi i biološki procesi povezani s cirkulatornim sistemom. Ova oblast pruža važne podatke o ukupnom zdravlju tijela.
Sistem zgrušavanja
Ispituju se mehanizam zgrušavanja krvi i ravnoteža u tom sistemu. Procesi krvarenja i zgrušavanja tijela procjenjuju se s biohemijskog stajališta.
Učinci lijekova na tijelo
Ispituju se učinci korištenih lijekova na tijelo i njihov odnos s biohemijskim procesima. Posebno se procjenjuje kako se lijekovi ponašaju u tijelu kod određenih liječenja.
Biohemijski procesi povezani sa srcem
Ispituju se biohemijske promjene povezane s funkcioniranjem srca. U okviru toga procjenjuju se procesi koji utiču na zdravlje srca.
Biohemijska procjena putem mokraće
Uzorci mokraće koriste se za analizu određenih bioloških procesa u tijelu. Ove procjene pružaju dopunske informacije o ukupnom stanju tijela.
Imunološki i alergijski odgovori
Ispituju se biohemijski odgovori tijela povezani s imunološkim sistemom i njegovi odgovori na alergijska stanja.
Biohemijske procjene povezane s trudnoćom
Analiziraju se biohemijski procesi specifični za trudnoću. Ovi procesi pružaju informacije o zdravom toku trudnoće.
Šta su pretrage medicinske biohemije?
Pretrage medicinske biohemije su analize koje se izvode radi procjene biohemijske ravnoteže tijela, funkcioniranja organa i laboratorijskih parametara raznih sistema.
Ove pretrage, izvedene na krvi, mokraći i nekim posebnim uzorcima, obuhvataju širok raspon područja, od metaboličkih procesa do hormonske ravnoteže, od sistema zgrušavanja do srčanih markera. U tom pogledu pretrage medicinske biohemije čine jedan od najsveobuhvatnijih dijelova laboratorijskih procjena. Glavne pretrage koje se izvode u laboratoriji medicinske biohemije su:
Pretrage glukoze u krvi
To su pretrage koje se izvode radi procjene nivoa glukoze u krvi. Otkrivaju trenutno stanje glukoze u krvi.
Testovi tolerancije glukoze
To su pretrage koje se izvode radi procjene sposobnosti tijela da obradi šećer. Posebno se koriste u pregledu metabolizma glukoze.
Pretrage masti u krvi
To su pretrage koje procjenjuju nivoe masti u krvi. Pružaju informacije o metabolizmu lipida.
Pretrage funkcije bubrega
To su pretrage koje se izvode radi procjene funkcioniranja bubrega. Pružaju informacije o sposobnosti tijela da uklanja otpadne tvari.
Pretrage funkcije jetre
To su pretrage koje procjenjuju biohemijsko funkcioniranje jetre. Omogućavaju pregled laboratorijskih parametara povezanih s jetrom.
Pretrage elektrolita
To su pretrage koje procjenjuju nivoe minerala poput natrija i kalija. Pružaju informacije o ravnoteži tekućine i minerala u tijelu.
Pretrage reproduktivnih hormona
To su pretrage koje mjere nivoe hormona povezanih sa ženskim i muškim reproduktivnim sistemom. Uključene su u procjenu hormonske ravnoteže.
Pretrage hormona štitne žlijezde
To su pretrage koje se izvode radi procjene funkcioniranja štitne žlijezde. Pružaju važne podatke o metaboličkoj regulaciji.
Pretrage specifičnih hormona
To su pretrage koje uključuju mjerenje hormona za određene sisteme ili posebna klinička stanja.
Pretrage vitamina
To su pretrage koje se izvode radi procjene nivoa određenih vitamina u tijelu. Pružaju informacije o ishrani i metaboličkoj ravnoteži.
Pretrage tumorskih markera
To su pretrage koje se mjere u krvi i pružaju informacije o pregledu sistema na prisustvo raka. Jedna su od važnih grupa pretraga laboratorije medicinske biohemije.
Kompletna krvna slika (KKS)
Ova pretraga omogućava višeparametarsku procjenu ćelijskih struktura u krvi. Jedna je od osnovnih analiza koje se često izvode na odjeljenju hematologije.
Sedimentacija
To je jedna od laboratorijskih pretraga koja pomaže u procjeni nekih bioloških procesa u tijelu.
Pretrage krvarenja
To su pretrage koje se koriste u pregledu poremećaja krvarenja. Doprinose procjeni normalnog procesa zgrušavanja krvi.
Pretrage koagulacije
To su sveobuhvatne pretrage koje se koriste u otkrivanju poremećaja zgrušavanja. Spadaju među osnovna područja rada odjeljenja koagulacije.
Pretrage nivoa lijekova
To su pretrage koje mjere nivoe određenih lijekova u krvi. U okviru toga mogu se procjenjivati lijekovi koji se koriste kod neuroloških bolesti, lijekovi koji se koriste kod srčanih bolesti, lijekovi koji se koriste nakon transplantacije organa i hemoterapijski lijekovi.
Pretrage srčanih markera
To su pretrage koje uključuju parametre koji se ispituju u hitnim situacijama poput srčanog udara. Koriste se u hitnim laboratorijskim procjenama povezanim sa srcem.
Pretrage biohemije mokraće
To su biohemijske analize koje se izvode na uzorcima mokraće. Razni parametri mokraće procjenjuju se u laboratorijskim uslovima.
Alergotestovi
To su pretrage koje procjenjuju alergije putem uzoraka krvi. Spadaju među sveobuhvatne laboratorijske preglede.
Test probira Downovog sindroma u prvom tromjesečju
To je test probira koji se izvodi u prvom tromjesečju trudnoće. Spada među važne biohemijske procjene za proces trudnoće.
Test probira Downovog sindroma u drugom tromjesečju
To je test probira koji se izvodi u drugom tromjesečju trudnoće. Jedan je od važnih dijelova procesa prenatalne procjene.
Sve pretrage se svakodnevno pomno prate uz procese unutrašnje kontrole kvaliteta koji se primjenjuju u skladu s kriterijima CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute). Osim toga, uzorci koji se redovno šalju iz međunarodno povezanih centara analiziraju se, a rezultati se uspoređuju na globalnoj razini, čime se osigurava uspješno provođenje procesa vanjske kontrole kvaliteta.
Laboratorijski procesi planiraju se i provode u skladu s međunarodnim standardima upravljanja kvalitetom poput ISO 15189, ISO 9001 i JCI. Osim toga, uspostavlja se saradnja s referentnim laboratorijama za napredne i specijalizirane pretrage potrebne u dijagnozi, istraživanju i praćenju pacijenata; time se osigurava da se tačnost, pouzdanost i kvalitet pružene usluge održavaju na najvišem nivou.
