Neurohirurgija

Neurohirurgija je medicinska specijalnost koja se bavi hirurškim liječenjem mozga, kičmene moždine i perifernog nervnog sistema. Neurohirurgija obuhvata dijagnozu, hiruršku intervenciju i postoperativno praćenje bolesti koje zahvataju nervni sistem.

Šta je neurohirurgija?

Neurohirurgija je medicinska jedinica koja liječi poremećaje centralnog i perifernog nervnog sistema hirurškim metodama. Neurohirurgija se fokusira ne samo na operacije mozga nego i na široku anatomiju koja obuhvata kičmenu moždinu, strukture kralježaka i sve nervne puteve u tijelu. Savremena neurohirurgija koristi napredne tehnike snimanja i mikrohirurške metode za izvođenje kritičnih zahvata koji direktno utiču na kvalitet života. Zbog osjetljivosti nervnog tkiva, zahvati u ovoj oblasti zahtijevaju milimetarsku preciznost i multidisciplinarni pristup.

Koje bolesti liječi neurohirurgija?

Odjeljenje neurohirurgije bavi se dijagnozom i liječenjem urođenih i stečenih traumatskih ili degenerativnih bolesti. Budući da je struktura nervnog sistema složena, raspon bolesti koje liječi neurohirurgija prilično je širok. Glavne bolesti koje neurohirurgija prati i liječi su sljedeće:

• Tumori mozga: ova oblast se bavi uklanjanjem benignih ili malignih tumora mikroskopskim metodama.
• Cerebrovaskularne bolesti: liječe se krvarenja u mozgu, aneurizme (balonasto proširenje krvnih žila) i arteriovenske malformacije.
• Bolesti kičme i kičmene moždine: prate se i liječe lumbalne i vratne diskus hernije, spinalna stenoza i iščašenja kičme.
• Neurohirurške bolesti djetinjstva: liječe se stanja poput hidrocefalusa (nakupljanje tekućine u mozgu), spine bifide i kraniosinostoze (deformiteti lubanje).
• Traume: obuhvata ozljede glave i kičmene moždine nastale u saobraćajnim nesrećama ili padovima.
• Funkcionalna neurohirurgija: za liječenje Parkinsonove bolesti izvode se implantati duboke moždane stimulacije (DBS) i operacije za rezistentnu epilepsiju.
• Hirurgija perifernih nerava: bavi se kompresijama nerava i ozljedama nerava poput sindroma karpalnog tunela.

Koje su dijagnostičke metode u neurohirurgiji?

Neurohirurške dijagnostičke metode su napredne tehnike snimanja i analize koje se koriste za mapiranje poremećaja centralnog i perifernog nervnog sistema. Ove pretrage se koriste za utvrđivanje tačnog položaja i težine tumora, hernija, traume ili vaskularnih anomalija u mozgu, kičmenoj moždini i nervnim mrežama.

Proces neurološkog kliničkog pregleda

Prvi korak u dijagnostičkom procesu je sveobuhvatan fizikalni i neurološki pregled koji izvodi ljekar. Nakon što sasluša tegobe pacijenta, ljekar izvodi specifične testove za provjeru općeg funkcioniranja nervnog sistema. Glavne funkcije na koje se fokusira tokom neurološkog pregleda su:

• Kontrola motoričkih vještina: procjena snage mišića, ravnoteže i koordinacije.
• Senzorna analiza: ispituju se odgovori tijela na osjete poput topline, hladnoće, dodira i boli.
• Testovi refleksa: provjeravaju se brzina i simetrija refleksa kičmene moždine i moždanog stabla.
• Kognitivne funkcije: ispituju se govor, pamćenje, orijentacija i mentalno stanje.
• Pregled kranijalnih nerava: provjerava se stanje nerava koji kontroliraju vid, sluh, gutanje i pokrete očiju.

Kompjuterizovana tomografija (CT)

Kompjuterizovana tomografija (CT) je brza i djelotvorna radiološka metoda koja stvara slike presjeka tijela pomoću rendgenskih zraka. To je nezaobilazna metoda snimanja u neurohirurgiji, posebno u hitnim situacijama, za detaljan pregled koštanih struktura i otkrivanje akutnih krvarenja. CT snimci omogućavaju jasno promatranje odnosa mekih tkiva i koštanih struktura. Problemi u okviru hirurgije mozga i nerava koji se mogu otkriti kompjuterizovanom tomografijom su sljedeći:

• Prijelomi lubanje zbog traume glave
• Akutna krvarenja u mozgu i stanja moždanog udara
• Pregled kalcificiranih tumora
• Dijagnoza hidrocefalusa (nakupljanje tekućine u mozgu) i praćenje šanta.

Magnetna rezonanca (MRI)

Magnetna rezonanca (MRI) je neinvazivna tehnika koja koristi jaka magnetna polja i radiotalase za snimanje mekih tkiva u visokoj rezoluciji. Pruža najdetaljnije informacije za hirurgiju mozga i kičmene moždine i sigurna je jer ne uključuje zračenje. Glavne vrste MRI-ja koje se koriste za hirurgiju mozga i nerava su:

• Funkcionalni MRI (fMRI): utvrđuje položaj kritičnih centara u mozgu, poput onih za govor i pokret.
• Difuzijski MRI: koristi se u dijagnozi ishemijskog moždanog udara i u praćenju nervnih vlakana (traktografija).
• Spektroskopski MRI: analizom biohemijske strukture tumora pomaže u razlikovanju benignih i malignih tumora.
• MR angiografija: snima aneurizme (proširenja) i začepljenja u krvnim žilama mozga.

Elektroencefalografija (EEG)

EEG je zahvat koji bilježi električnu aktivnost u mozgu pomoću elektroda postavljenih na vlasište. Ova pretraga, koja komunikaciju između moždanih ćelija odražava kao valne oblike, koristi se posebno u dijagnozi bolesti praćenih napadima. Korišten prije i ponekad tokom operacije mozga, glavne funkcije EEG-a su sljedeće:

• Prepoznavanje epileptičnog žarišta prije operacije.
• Istraživanje neuroloških uzroka poremećaja spavanja.
• Praćenje dubine moždane funkcije i stanja svijesti.

Elektromiografija (EMG) i pretrage provođenja nerava

EMG i pretrage provođenja nerava su elektrofiziološke pretrage koje mjere stanje mišića i perifernih nerava koji ih kontroliraju. Posebno se koriste za postavljanje konačne dijagnoze u slučajevima lumbalnih i vratnih diskus hernija, kompresija nerava te utrnulosti u šakama i stopalima. Proces testiranja uglavnom se sastoji od dvije faze: provjerava se brzina odgovora nerava na električne podražaje te aktivnost mišića u mirovanju i tokom kontrakcije uz pomoć tanke igle. Ove metode omogućavaju utvrđivanje težine i tačnog položaja oštećenja nerava.

Cerebralna angiografija i vaskularna procjena

Cerebralna angiografija je invazivna dijagnostička metoda koja se koristi za detaljan pregled strukture i protoka krvi u žilama mozga. Izvodi se ubrizgavanjem kontrastnog sredstva u žilu kroz kateter iz područja prepona. Situacije u kojima se koristi ova metoda, koja stvara putni prikaz prije vaskularne operacije, su sljedeće:

• Otkrivanje i utvrđivanje veličine aneurizmi (proširenja žila)
• Analiza vaskularnih malformacija poput arteriovenskih malformacija (AVM).
• Gradiranje začepljenja karotidne arterije
• Preoperativno mapiranje vaskularne opskrbe

Lumbalna punkcija i analiza likvora

Lumbalna punkcija (LP) je zahvat koji se izvodi radi mjerenja pritiska i analize sadržaja cerebrospinalnog likvora (CSF). Tanka igla se pod sterilnim uslovima uvodi između lumbalnih kralježaka radi dobivanja uzorka tekućine. Analiza likvora je od kritične važnosti u nekim upalnim i zaraznim stanjima kod kojih su metode snimanja nedovoljne. Ova pretraga se koristi za dijagnozu meningitisa, sindroma intrakranijalnog pritiska i nekih karcinoma nervnog sistema.

Koje su metode liječenja u neurohirurgiji?

Danas je neurohirurgija postala znatno sigurnija razvojem minimalno invazivnih (zatvorenih) tehnika. Plan liječenja se određuje individualno prema dobi pacijenta, stadiju bolesti i težini simptoma. Glavne metode liječenja koje se primjenjuju na odjeljenju neurohirurgije su sljedeće:

• Mikrohirurgija: ova tehnika uključuje upotrebu hirurškog mikroskopa za uvećavanje tkiva i svođenje na najmanju mjeru oštećenja nerava.
• Neuronavigacija: sistem sličan GPS-u koji hirurga vodi u 3D tokom operacije, osiguravajući najsigurniji put do mete.
• Neuromonitoring: rizik od paralize se svodi na najmanju mjeru praćenjem nervnih impulsa u realnom vremenu tokom cijele operacije.
• Endoskopska hirurgija: to su operacije uz pomoć kamere izvedene kroz male rezove ili prirodne šupljine (poput nosa).
• Gama nož i radiohirurgija: to je liječenje nekih tumora i vaskularnih problema visokom dozom zračenja bez hirurškog reza.