Skolioza je trodimenzionalna zakrivljenost kičme koju odlikuje rotacija pršljenova oko vlastite osi, koja se obično javlja u području grudnog koša i donjeg dijela leđa. Kod normalne kičme kičmeni stub izgleda ravno kada se gleda odostraga. U slučajevima skolioze kičma se zakrivljuje udesno ili ulijevo, formirajući deformitet u obliku slova „S“ ili „C“.
Hirurgija kičme je interdisciplinarna medicinska specijalnost koja se fokusira na liječenje strukturnih deformiteta kičme, traumatskih ozljeda i degenerativnih poremećaja kičme, pri čemu je skolioza jedno od njenih primarnih područja interesa. Ciljevi hirurgije kičme su poboljšati kvalitet života pacijenta, ukloniti pritisak na živce te obnoviti pravilnu poravnatost kičme i ukupnu ravnotežu tijela.
Šta je skolioza?
Skolioza je deformitet kičme definiran kao bočna zakrivljenost kičme koja mjeri 10 stepeni ili više i najčešće se otkriva tokom perioda brzog rasta (prije puberteta). Skolioza nije samo kozmetički problem; to je i sistemsko zdravstveno stanje koje u težim slučajevima može uticati na respiratorni kapacitet i narušiti funkciju unutrašnjih organa. Glavne karakteristike skolioze su sljedeće:
- Zakrivljivanje kičme u stranu (bočno odstupanje)
- Rotacija tijela pršljenova (uvrtanje)
- Asimetrija ramena i kukova
- Izražen izgled grbe (rebarne grbe) na jednoj strani leđa.
Koji su simptomi skolioze?
Skolioza se često manifestira vidljivim asimetrijama koje se mogu otkriti tokom fizikalnog pregleda. Posebno kod adolescenata prvi znakovi upozorenja mogu uključivati odjeću koja ne pristaje pravilno ili jedno rame koje izgleda više od drugog. Simptomi skolioze navedeni su u nastavku:
- Jedno rame ostaje više od drugog
- Jedna od lopatica je izraženija ili strši
- Asimetrija između desne i lijeve strane obrisa struka
- Neravnomjeran razmak između ruku i trupa kada ruke slobodno vise uz tijelo.
- Tijelo se naginje na jednu stranu
Šta je hirurgija kičme?
Hirurgija kičme obuhvata sve hirurške zahvate koji se izvode na 33 pršljena, počevši od područja vrata do trtične kosti, na diskovima između tih kostiju i na tkivu kičmene moždine koje oni štite. U hirurgiji kičme koriste se napredne medicinske tehnologije za liječenje anatomski složenih mreža živaca i potpornih tkiva, s ciljem poboljšanja njihove funkcije i strukturnog integriteta.
Temeljno načelo savremene hirurgije kičme jest postići stabilizaciju kičme i izvesti dekompresiju (uklanjanje pritiska na živce). Hirurška intervencija općenito se smatra potrebnom radi zaštite neurološkog zdravlja pacijenta kada su konzervativne metode poput fizikalne terapije, lijekova ili injekcija nedovoljne.
Kojim se bolestima bavi hirurgija kičme?
Specijalisti hirurgije kičme liječe širok raspon stanja, od degenerativnih procesa do genetskih poremećaja. Ova stanja mogu poremetiti mehaničku poravnatost kičme i mogu uključivati i faktore koji direktno ugrožavaju nervni sistem. Problemi koje liječi hirurgija kičme su sljedeći:
- Lumbalne i vratne hernije (diskus hernija): to je stanje u kojem se intervertebralni diskovi pomjere s mjesta i pritišću na živce.
- Zakrivljenost kičme (skolioza i kifoza): strukturni poremećaji koje odlikuje abnormalna bočna ili prednja zakrivljenost kičme.
- Suženje kičmenog kanala (spinalna stenoza): to je stanje u kojem se kičmeni kanal sužava, ograničavajući nervni prijenos i pritiskajući živce.
- Klizanje pršljena (spondilolisteza): to je pomjeranje jednog pršljena naprijed ili nazad preko drugog, što dovodi do nestabilnosti kičme.
- Tumori kičme: to su benigne ili maligne tvorbe koje se razvijaju unutar ili oko kičmene moždine i u okolnim koštanim strukturama.
- Prijelomi i traume kičme: to su nestabilne koštane ozljede nastale kao posljedica nezgoda ili padova.
- Ankilozantni spondilitis: to je stanje smanjene pokretljivosti uzrokovano upalom zglobova kičme.
Kada posjetiti Odjeljenje hirurgije kičme?
Poremećaj kičmenog sistema može se manifestirati ne samo bolom u leđima nego i raznim simptomima koji se šire duž nervnih puteva. Promjene koje se osjećaju u ekstremitetima (rukama i nogama) važni su signali koji mogu zahtijevati hiruršku procjenu. Simptomi koji ukazuju na hiruršku intervenciju su sljedeći:
- Oštri bolovi poput električnog udara koji se šire u ruke i noge
- Trajni osjećaj utrnulosti i trnaca u šakama i stopalima
- Skraćivanje udaljenosti hodanja i brzo zamaranje nogu (neurogena klaudikacija)
- Gubitak mišićne snage (nemogućnost držanja predmeta ili razvoj visećeg stopala)
- Naglo nastali gubici kontrole mokraće ili stolice (to je indikacija za hitnu operaciju).
- Vidljivi posturalni poremećaji i asimetrija ramena
Koje se dijagnostičke metode koriste u hirurgiji kičme?
Tačan plan liječenja počinje radiološkim i elektrofiziološkim pretragama koje omogućavaju procjenu kičme na milimetarskom nivou. Nakon fizikalnog pregleda hirurg kičme koristi napredne tehnike snimanja radi jasnog prepoznavanja izvora problema. Najčešće korištene dijagnostičke metode u hirurgiji kičme navedene su u nastavku:
- Magnetna rezonanca (MRI): to je zlatni standard za detaljnu procjenu mekih tkiva, intervertebralnih diskova i nervnih korijena.
- Kompjuterizovana tomografija (CT): preferira se za jasnu vizualizaciju koštane strukture i linija prijeloma.
- Rendgen: koristi se za procjenu ukupne poravnatosti kičme i utvrđivanje stepena zakrivljenosti.
- EMG (elektromiografija): izvodi se radi mjerenja brzine nervne provodljivosti i opsega oštećenja mišića.
Koje se metode liječenja koriste u hirurgiji kičme?
Napredovanje tehnološke infrastrukture omogućava razvoj hirurških rješenja prilagođenih svakom pacijentu i svakom stanju.
Liječenje lumbalnih i vratnih hernija (diskus hernija)
U liječenju lumbalne i vratne diskus hernije prvo se razmatraju nehirurške metode poput mirovanja, fizikalne terapije i epiduralnih injekcija. Međutim, operacija je neizbježna u slučajevima kada su prisutni neurološki deficiti. Najčešće primjenjivane metode su:
- Mikrodiscektomija: to je uklanjanje hernijiranog diskusnog materijala kroz mali rez pomoću hirurškog mikroskopa.
- Potpuno endoskopska discektomija: to je zahvat uklanjanja hernijiranog diskusa uvođenjem kamere kroz otvor od približno 0,5–1 cm.
- Diskusna proteza: kod vratne diskus hernije to je zahvat u kojem se ugrađuje umjetni diskus koji zamjenjuje oštećeni diskus radi očuvanja pokretljivosti.
Liječenje zakrivljenosti kičme (skolioza i kifoza)
Liječenje skolioze planira se prema stepenu zakrivljenosti i dobi pacijenta. Kod blagih zakrivljenja koriste se promatranje i mideri, dok se kod progresivnih zakrivljenja ili onih koja ugrožavaju funkciju unutrašnjih organa primjenjuju sljedeće hirurške metode:
- Stražnja fuzija i instrumentacija: to je korekcija i stabilizacija zakrivljenosti kičme pomoću vijaka i šipki kroz stražnji dio.
- Magnetno kontrolirani rastući sistemi šipki: to je upotreba posebnih rastezljivih sistema koji se mogu periodično produživati kako se ne bi ograničio rast kičme kod male djece.
Liječenje suženja kičmenog kanala (spinalna stenoza)
Spinalna stenoza je suženje kičmenog kanala zbog starenja ili degenerativnih promjena (poput kalcifikacije) i pritisak na živce. Ovi pacijenti obično osjećaju utrnulost u nogama i potrebu da stanu nakon hodanja određene udaljenosti. Primarni cilj liječenja jest proširiti kičmeni kanal i ukloniti pritisak na živce. Metode liječenja koje se primjenjuju kod spinalne stenoze su sljedeće:
- Laminektomija (dekompresija): to je djelomično ili potpuno uklanjanje koštanog luka na stražnjoj strani kičme (lamine) radi smanjenja pritiska na živce.
- Foraminotomija: to je hirurško proširivanje otvora (foramina) kroz koje nervni korijeni izlaze iz kičme.
Liječenje klizanja pršljena (spondilolisteza)
Spondilolisteza je stanje u kojem jedan pršljen klizne naprijed ili nazad preko pršljena ispod njega. Ovo stanje može uzrokovati jaku bol u donjem dijelu leđa i pritisak na nervni korijen. Fizikalna terapija i steznik djelotvorni su u blagim slučajevima, dok se u slučajevima kada se razvije nestabilnost primjenjuju sljedeća liječenja:
- Spinalna fuzija (stabilizacija): to je zahvat stabilizacije i srastanja skliznulih pršljenova pomoću titanijumskih vijaka i sistema kaveza.
- TLIF/PLIF metode: to je zahvat u kojem se pristupa prostoru intervertebralnog diskusa radi uklanjanja hernijiranog diskusnog materijala i podrške spinalnoj fuziji.
Liječenje tumora kičme
Tumori kičme mogu potjecati iz same kičme ili se razviti kao posljedica metastaziranja iz tumora u drugim organima. Proces liječenja provodi se u saradnji s odjeljenjima onkologije i radioterapije. Hirurška intervencija općenito se zasniva na načelima uklanjanja tumora i stabilizacije kičme i uključuje sljedeće:
- Resekcija tumora: to je uklanjanje tvorbe u najvećoj mogućoj mjeri bez oštećenja nervnog tkiva.
- Vertebroplastika / kifoplastika: to je ubrizgavanje posebnog medicinskog cementa u pršljen u slučajevima kompresivnih prijeloma povezanih s tumorom, radi ublažavanja boli i jačanja kosti.
Liječenje prijeloma i traume kičme
Prijelomi nastali kao posljedica saobraćajnih nezgoda, padova ili osteoporoze mogu zahtijevati hitnu intervenciju zbog rizika od ozljede kičmene moždine. Liječenje se određuje prema vrsti prijeloma i stabilnosti kičme:
- Unutrašnja fiksacija: to je stabilizacija kičme postavljanjem sistema vijaka i šipki iznad i ispod prelomljenog segmenta.
- Minimalno invazivno perkutano uvijanje vijaka: omogućava raniju mobilizaciju pacijenta uvođenjem vijaka kroz male ulazne tačke bez pravljenja velikog reza na koži.
Liječenje ankilozantnog spondilitisa
Ankilozantni spondilitis je hronična reumatska bolest koju odlikuje upala zglobova kičme, što dovodi do srastanja pršljenova i izgleda „bambusove kičme“. Glavno liječenje sastoji se od zbrinjavanja lijekovima koje propisuju reumatolozi; međutim, u slučajevima kada se razviju teški deformiteti, razmatraju se sljedeće hirurške opcije:
- Osteotomija: to je operacija koja se izvodi u slučajevima prekomjerne prednje zakrivljenosti kičme (kifoze), u kojoj se kost uklanja radi obnavljanja uspravnog držanja pacijenta.
- Intervencije na zglobovima: u slučajevima kada su zahvaćeni i zglobovi kuka i koljena, u hirurški plan mogu se uključiti operacije ugradnje endoproteze.