Patološki nalaz je najvažniji dokument koji određuje plan liječenja pacijenta; zbog toga je patološki pregled neophodan za velike bolesti, posebno rak.
Šta je patologija?
Patologija je medicinska specijalnost koja u laboratorijskim uslovima pregleda uzorke tkiva, ćelija i tjelesnih tekućina uzete od pacijenata radi istraživanja uzroka bolesti, njihovih procesa razvoja i strukturnih promjena koje uzrokuju u tijelu. Odjeljenje patologije, koje radi na postavljanju konačne dijagnoze mnogih infekcija i upalnih bolesti, posebno raka, omogućava mikroskopsku, makroskopsku i molekularnu analizu uzoraka uzetih od pacijenata. Patologija je neophodna, posebno za dijagnozu raka. Kroz patologiju se detaljno analiziraju struktura ćelija, organizacija tkiva i abnormalne promjene.
Kojim bolestima se bavi patologija?
Patologija nije ograničena na jednu grupu bolesti i temeljna je disciplina u dijagnozi širokog raspona stanja. Najčešće se koristi u dijagnozi raka, gdje utvrđuje jesu li tumori benigni ili maligni. Također se patologijom mogu otkriti zarazne bolesti. Glavne grupe bolesti koje se konačno dijagnosticiraju patološkim nalazom navedene su u nastavku:
- Onkološke bolesti: prepoznaju se benigni i maligni tumori, zajedno s vrstom i stadijem raka.
- Upalne bolesti: otkrivaju se upalne bolesti u organima, poput gastritisa i kolitisa.
- Zarazne bolesti: utvrđuju se prisustvo gljivica, parazita ili određenih vrsta bakterija i opseg oštećenja tkiva.
- Autoimune bolesti: učinci bolesti u kojima tijelo napada vlastita tkiva ispituju se na nivou tkiva.
- Kožne bolesti: neophodna je za dijagnozu psorijaze, ekcema i sumnjivih madeža (nevusa).
Kako se izvodi patološka pretraga?
Laboratorija patologije je medicinska jedinica u kojoj patolozi rade koristeći visokotehnološku opremu. Patologija je u osnovi proces pregleda tkiva i ćelija. Uzorci dobiveni brisom, struganjem, hirurškim operacijama ili biopsijom šalju se u laboratoriju koristeći metodu očuvanja koja se naziva „fiksacija“, gdje prolaze kroz razne korake obrade.
U početnoj fazi uzorci se pravilno čuvaju i pripremaju. Zatim se režu na tanke presjeke i pregledavaju pod mikroskopom. Tehnike bojenja koriste se kako bi ćelijske strukture bile jasnije. Patolog procjenjuje jesu li ćelije normalne ili abnormalne. Osim toga, analiziraju se faktori poput organizacije, veličine i oblika ćelija.
Faze kroz koje uzorak uzet od pacijenta prolazi u laboratoriji patologije su sljedeće:
- Makroskopski pregled: uključuje faze pregleda tkiva golim okom, njegovog mjerenja i prepoznavanja područja iz kojih će se uzeti uzorci.
- Obrada tkiva: to je proces uklanjanja vode iz tkiva i njene zamjene parafinom (tvari nalik vosku).
- Sečenje presjeka: to je proces rezanja parafinskih blokova na presjeke debljine mikrona (mnogo tanje od papira) uz pomoć uređaja mikrotoma.
- Bojenje: primjenjuju se rutinske ili posebne metode bojenja kako bi ćelije bile vidljive.
- Mikroskopska procjena: to je faza u kojoj patolog pregleda i izvještava pripremljene preparate.
Šta su patološke pretrage?
Patološke pretrage klasificiraju se u različite kategorije ovisno o vrsti uzorka koji se pregleda i tehnologiji koja se koristi za analizu. Najčešće korištene patološke pretrage su sljedeće:
- Histopatološke pretrage: pregledavaju se cijeli uzorci tkiva uklonjeni hirurškim zahvatima ili biopsijom.
- Citopatološke pretrage: to su pretrage u kojima se pregledavaju pojedinačne ćelije ili grupe ćelija. Kao primjer se može navesti PAPA test.
- Imunohistohemijske pretrage: to je proces obilježavanja specifičnih proteina u ćelijama pomoću posebnih antitijela radi utvrđivanja podtipa raka.
- Molekularne patološke pretrage: to je proces otkrivanja genetskih promjena na nivou DNK i RNK (mutacije itd.).
- Protočna citometrija: to je analiza fizičkih i hemijskih svojstava ćelija (obično u uzorcima krvi i koštane srži) uz pomoć lasera.
Koliko je vremena potrebno da patološki nalaz bude gotov?
Medicinski nije moguće da onkološki pacijent započne liječenje bez patološkog nalaza. Patološki nalaz otkriva jesu li hirurški rubovi čisti, koliko je tumor agresivan (gradus) i kolika je njegova proširenost (stadij). Jednostavna patologija može dati nalaz u roku od 2–5 dana, dok složeni slučajevi koji zahtijevaju bojenje ili molekularnu analizu mogu trajati 7–15 dana do finalizacije. Međutim, neke posebne pretrage mogu trajati duže. Za saznavanje rezultata molekularnih analiza mogu biti potrebne sedmice. Na trajanje utiču i opterećenje i kapacitet laboratorije. U hitnim slučajevima rezultati se mogu dobiti brže.
Šta znači pozitivan patološki nalaz?
Pozitivan patološki nalaz ukazuje na to da su u pregledanom uzorku otkriveni nalazi povezani s bolešću. Posebno kod pretraga na rak, pozitivan nalaz ukazuje na prisustvo tumorskih ćelija; međutim, pozitivan nalaz ne znači uvijek nešto nepovoljno. Kod pretraga na infekciju pozitivan nalaz ukazuje na prisustvo uzročnika infekcije, a to je potrebno za planiranje liječenja. Pozitivni nalazi zahtijevaju detaljno tumačenje; vrsta i stadij bolesti moraju se utvrditi i procijeniti zajedno s kliničkim nalazima. Pozitivan nalaz sam po sebi možda nije dovoljan. Treba ga protumačiti ljekar.
Šta znači negativan patološki nalaz?
Negativan patološki nalaz ukazuje na to da u pregledanom uzorku nisu otkriveni nalazi povezani s bolešću. Kod pretraga na rak negativan nalaz ukazuje na to da u pregledanom području nije pronađen tumor; međutim, ne pruža uvijek apsolutnu sigurnost. Rijetko se mogu javiti greške pri uzorkovanju ili se bolest možda neće otkriti ako je u ranoj fazi. Zbog toga, ako se klinički nalazi razlikuju ili postoji sumnja, mogu se izvesti dodatne pretrage. I negativne nalaze treba procijeniti s pažnjom. Simptomi pacijenta su važni, po potrebi se preporučuje praćenje. Nalaze svakako treba protumačiti ljekar.
Šta znači „nisu uočeni patološki nalazi“?
Izraz „nisu uočeni patološki nalazi“ ukazuje na to da u pregledanom tkivu nije pronađeno abnormalno stanje; međutim, nalaz treba procijeniti zajedno s kliničkim nalazima, jer neke bolesti u ranim fazama možda ne pokazuju simptome. Zbog toga može biti potrebno praćenje.
Zašto se traži patološki nalaz?
Patološki nalaz se traži radi postavljanja konačne dijagnoze. Koristi se posebno u sumnjivim stanjima. Najvažniji je alat u dijagnozi raka. Prednosti patološkog nalaza su sljedeće:
- Utvrđuje vrstu i stadij bolesti.
- Pomaže u planiranju liječenja.
- Neophodan je za procjenu nakon operacije.
- Koristi se za otkrivanje infekcije.
- Ima ulogu u dijagnozi autoimunih bolesti.
- Pokazuje širenje bolesti.
- Daje informacije o prognozi.
- Usmjerava kliničke odluke.
Šta se piše u patološkom nalazu?
Patološki nalaz sadrži detaljne i tehničke informacije. Prvo se u nalazu navode informacije o pacijentu te vrsta uzorka i metoda uzimanja uzorka. U patološkom nalazu uključeni su rezultati makroskopskog i mikroskopskog pregleda, dijagnoza i rezultati dodatnih pretraga; ako postoji tumor, navode se i njegova vrsta i gradus. Nalazi sadrže medicinsku terminologiju pa ih treba objasniti ljekar.
Često postavljana pitanja o patologiji
Šta znači „atipija“ u patološkom nalazu?
Atipija se odnosi na to da ćelije nemaju normalan izgled, ali još nema dovoljno kriterija za konačnu dijagnozu raka.
Izvode li se patološke pretrage samo u državnim bolnicama?
Ne, patološki pregledi se mogu izvoditi i u univerzitetskim bolnicama, privatnim bolnicama i privatnim laboratorijama patologije.
Može li patološki pregled biopsijom uzrokovati širenje raka?
Ne, ne postoje naučni dokazi da patološki pregledi izvedeni savremenim tehnikama uzrokuju širenje raka; naprotiv, neophodni su za planiranje liječenja.
