Simptomi koji zahvataju donje dišne puteve, poput hroničnog kašlja, otežanog disanja ili zviždanja, ključni su pokazatelji narušenog zdravlja pluća. Rano prepoznavanje ovih simptoma od ključne je važnosti za sprječavanje hroničnog toka bolesti i očuvanje kvaliteta života.
Šta su respiratorne bolesti?
Pulmologija je medicinska oblast koja se bavi dijagnozom, liječenjem i praćenjem poremećaja koji zahvataju pluća, donje dišne puteve i tkiva koja okružuju te organe u grudnom košu. U suštini, to je grana medicine koja istražuje uzrok simptoma poput otežanog disanja, kašlja i boli u grudima te ima za cilj očuvati respiratornu funkciju.
Budući da su pluća odgovorna za vitalni ciklus kisika i ugljikovog dioksida u tijelu, odjeljenje pulmologije bavi se liječenjem i praćenjem i akutnih infekcija i hroničnog respiratornog zatajenja.
Koje bolesti liječi pulmolog?
Odjeljenje pulmologije dijagnosticira, liječi i prati bolesti koje zahvataju područje koje se proteže od dušnika do alveola, najudaljenijih jedinica pluća. Pulmolozi proučavaju razne bolesti koje opstruiraju dišne puteve, oštećuju plućno tkivo ili zahvataju respiratorne mišiće. Najčešće bolesti pluća su sljedeće:
- Astma i alergijske bolesti pluća: uključuju hronični kašalj i zviždanje koji se razvijaju zbog preosjetljivosti dišnih puteva.
- HOPB (hronična opstruktivna plućna bolest): to je progresivna bolest pluća, obično uzrokovana upotrebom duhana, koju odlikuju otežano disanje i iskašljavanje.
- Rak pluća: to su maligni tumori koji nastaju kada se ćelije u plućnom tkivu nekontrolirano umnožavaju.
- Upala pluća: to je ozbiljan zdravstveni problem uzrokovan infekcijom plućnog tkiva, koji odlikuju simptomi poput povišene temperature, kašlja i umora.
- Plućna embolija: to je problem koji se razvija kao posljedica krvnih ugrušaka koji začepljuju krvne žile u plućima i zahtijeva hitnu intervenciju.
- Tuberkuloza: to je zarazna bolest pluća sa sistemskim učincima uzrokovana bakterijom Mycobacterium tuberculosis.
- Apneja u snu: to su poremećaji koje odlikuje prestanak ili smanjenje disanja tokom sna, a dijagnosticiraju se u laboratoriju za spavanje.
- Sarkoidoza i intersticijske bolesti pluća: to su upalni problemi koji mogu dovesti do otvrdnjavanja plućnog tkiva (plućne fibroze).
- Pleuralni izljev: to je abnormalno nakupljanje tekućine između plućnih ovojnica.
Koje su dijagnostičke metode za respiratorne bolesti?
Dijagnostičke metode za bolesti pluća obuhvataju sve radiološke, funkcionalne i intervencijske tehnike koje se koriste za dijagnozu problema koji potiču iz pluća, pleure (plućne ovojnice), medijastinuma i zida grudnog koša. Dijagnostičke metode koje se često koriste na odjeljenju pulmologije uključuju sljedeće:
- Rendgen grudnog koša: dvosmjerni snimak grudnog koša omogućava pregled općeg stanja pluća, srčane sjene i strukture dijafragme.
- Kompjuterizovana tomografija (CT): pruža detaljne slike presjeka pluća i okolnih struktura te omogućava procjenu čvorova, tumora i vaskularnih problema.
- Ultrasonografija pluća: to je metoda snimanja bez zračenja koja se koristi za određivanje položaja i količine tekućine, posebno u slučajevima pleuralnog izljeva (nakupljanja tekućine).
- Magnetna rezonanca (MRI): preferira se za pregled zahvaćenosti zida grudnog koša i vaskularnih odnosa zbog visoke rezolucije mekih tkiva.
- Spirometrija: to je standardni test za dijagnozu HOPB-a i astme, koji se izvodi tako da pacijent duboko udahne, a zatim brzo izdahne.
- Difuzijski kapacitet (DLCO): mjeri koliko je zdrav prijelaz kisika iz pluća u krv; ključan je kod emfizema i intersticijskih bolesti pluća.
- Plućni volumeni (pletizmografija): to je napredan test koji tačno izračunava količinu zraka koja ostaje u plućima i njihov ukupni kapacitet.
- Torakocenteza: ovaj zahvat uključuje drenažu tekućine nakupljene između plućnih ovojnica pomoću igle i njenu analizu u laboratoriju.
- Biopsija pleure: to je zahvat u kojem se posebnim iglama uzima uzorak tkiva iz plućne ovojnice.
- Transtorakalna igla aspiracija (TTIA): to je uzimanje biopsije direktno iz tvorbe u plućima ulaskom kroz zid grudnog koša.
- Medijastinoskopija: to je hirurški dijagnostički zahvat koji se izvodi radi pristupa limfnim čvorovima u srednjem dijelu grudne šupljine (medijastinumu).
- Kožni ubodni test: mjeri odgovor tijela na često prisutne alergene.
- Specifični IgE u krvi: ispituje odgovore imunološkog sistema u slučajevima sumnje na alergijsku astmu.
- Polisomnografija (test spavanja): za dijagnozu apneje u snu bilježe se moždani valovi, disanje i nivoi kisika pacijenta tokom cijele noći.
- Bronhoskopija: to je proces vizualizacije unutrašnjosti bronhijalnog stabla pomoću tanke, fleksibilne cijevi s kamerom i svjetlom na vrhu.
Zahvati koji se izvode tokom bronhoskopskog pregleda navedeni su u nastavku:
- Bronhoalveolarna lavaža (BAL): tekućina se ubrizgava u zahvaćeno područje, a zatim se drenira, čime se omogućava pregled ćelija pod mikroskopom.
- Transbronhijalna biopsija: to je zahvat u kojem se uzorak tkiva iz pluća uzima prolaskom kroz zid bronhija.
- EBUS (endobronhijalni ultrazvuk): ultrazvuk na vrhu bronhoskopa omogućava uzimanje iglenih biopsija iz limfnih čvorova uz bronhije.
U kojim se situacijama treba obratiti Odjeljenju pulmologije?
Budući da respiratorni sistem održava ravnotežu kisika u tijelu, čak i najmanji poremećaj u ovom sistemu može uticati na cijeli metabolizam i može direktno ukazivati na problem koji potiče iz pluća. Simptomi zbog kojih je opravdan pregled kod pulmologa uključuju:
- Uporni kašalj: napadi kašlja koji traju duže od tri sedmice i ne reaguju na liječenje mogu se klasificirati kao uporni kašalj.
- Otežano disanje (dispneja): to je teškoća s disanjem koja se javlja tokom kretanja ili u mirovanju.
- Disanje uz zviždanje: to je zvuk, sličan zviždanju, koji se čuje pri disanju.
- Bol u grudima: to je probadajući osjećaj koji se pojačava posebno pri dubokom udisanju ili kašlju.
- Iskašljavanje: to su slučajevi kada se iskašljava obojen (žut, zelen) ili krvav sputum.
- Noćno znojenje: to je stanje koje odlikuje prekomjerno znojenje praćeno povišenom temperaturom, koje zahtijeva presvlačenje.
- Bol u leđima: uključuje bol u leđima i ramenima povezanu s disanjem koja se javlja kod stanja koja zahvataju plućnu ovojnicu.
Koje se metode liječenja koriste na Odjeljenju pulmologije?
Liječenja respiratornih bolesti su zahvati koji se primjenjuju radi otklanjanja infekcija, alergijskih ili genetski naslijeđenih poremećaja koji zahvataju dišne puteve. Primarni fokus odjeljenja pulmologije jest regulirati unos i izbacivanje kisika (disanje) te smanjiti oštećenje plućnog tkiva. Glavne metode liječenja respiratornih bolesti, koje se primjenjuju prema prirodi bolesti, su sljedeće:
- Farmakološka liječenja: mogu se koristiti antibiotici, bronhodilatatori (lijekovi koji šire dišne puteve) i steroidni inhalatori.
- Invazivni i intervencijski zahvati: to su zahvati postavljanja stenta ili biopsije koji se izvode putem bronhoskopije.
- Sistemi respiratorne potpore: problemi apneje u snu i respiratornog zatajenja zbrinjavaju se pomoću uređaja poput CPAP i BPAP. CPAP uređaj je maski sistem koji isporučuje kontinuirani pozitivni pritisak zraka. BPAP terapija je sistem koji pruža potporu pritisku zraka na dva nivoa.
- Plućna rehabilitacija: uključuje specijalizirane programe vježbi i edukacije usmjerene na povećanje kapaciteta pluća.
- Bronhijalna termoplastika: kod pacijenata s teškom astmom toplota se primjenjuje na glatke mišiće dišnih puteva radi smanjenja suženja.
- Ugradnja endobronhijalnog zaliska: kod pacijenata s emfizemom preferira se radi smanjenja volumena pluća, omogućavajući zdravom tkivu da slobodnije funkcionira.
- Krio-biopsija: ova metoda uključuje dobivanje većih i kvalitetnijih uzoraka plućnog tkiva pomoću krioterapije (smrzavanja).
- Vakcinacija: sezonska vakcina protiv gripe i pneumokokna (protiv upale pluća) vakcina imaju za cilj smanjiti rizik od infekcije.
- Pomoć pri prestanku pušenja: može biti potrebna stručna podrška za smanjenje rizika od HOPB-a i raka.
Kako se izvodi pregled kod pulmologa?
Pregled pluća je proces koji počinje slušanjem tegoba pacijenta i nastavlja se fizikalnim pregledom. Standardni pregled grudnog koša uključuje sljedeće korake:
- Anamneza (tegobe): temeljito se istražuju tegobe pacijenta, historija pušenja, porodična historija i uslovi rada.
- Inspekcija (promatranje): promatra se struktura grudnog koša, frekvencija disanja i koriste li se pomoćni mišići tokom disanja.
- Palpacija (pregled rukom): provjeravaju se vibracije zida grudnog koša i osjetljivost.
- Perkusija (kucanje): gustoća zraka ili tekućine u plućima procjenjuje se prema kvaliteti zvuka koji nastaje pri kucanju prstom po zidu grudnog koša.
- Auskultacija (slušanje): stetoskopom se slušaju svi režnjevi pluća, tražeći zvukove poput zviždanja (ronhi) ili pucketanja (hropci).
